Óttinn sem gerir fólk leiðitamt og þörfin að til­heyra

Þau sem segja sögur sem skapa ótta hjá fólki búa yfir öflugu valdatæki. Eins og við vitum getur óttinn við óvininn fengið fólk til að taka þátt í og styðja skipulagt ofbeldi gegn ókunnugu fólki, sem ekkert hefur til saka unnið. Hræðsluáróður er því öflugt tæki þeirra sem hafa hag af stríðsrekstri og þeirra sem vilja fá fólk til liðs við sig.

Óttinn kemur í veg fyrir að við beitum rökhugsun þegar við tökum ákvarðanir. Þau sem markvisst beita hræðsluáróðri til að vekja upp ótta, vita hvað þau eru að gera. Þegar óttinn hefur náð tökum, er næsta skref „hins sterka leiðtoga“ að segja: „Ég veit best, stattu með mér og þá hefur þú ekkert að óttast.“

Því er mikilvægt að vera vel á verði og verjast gegn hræðsluáróðri með því að skoða: Hver segir söguna? Hvernig verndar sagan hagsmuni þess sem segir söguna? Hvaðan kemur sagan? Hvaða sögur fá ekki að heyrast þegar ein saga verður ríkjandi? Hvaða áhrif hefur sagan? Hverjum þjónar sagan og hvernig?

Hræðslan við óvininn byggir líka á skiptingunni í okkur og hin. Þá er óvinurinn sá sem er ekki eins og við, en í rauninni er óvinurinn ekki svo ólíkur okkur og við erum óvinir annarra.

Löngunin og þörfin fyrir að tilheyra er sterk hjá okkur manneskjunum og samstaðan byggir oft á því að við teljum okkur öðruvísi en þau sem við óttumst. Þá er dregið fram það sem aðskilur okkur frá óvininum, en ekki það ekki það sem eigum sameiginlegt og sameinar.

Það er áhugavert að skoða hvernig við skilgreinum okkur sem hluta af hópi, flokki eða samfélagi. Við erum einnig skilgreind af öðrum og tilheyrum án þess að hafa valið það. Þegar maður velur að tilheyra skiptir máli að maður finni fyrir samstöðu og treysti „fólkinu sínu“ og það þarf ekki að þýða fordæmingu annarra.

Í mínu lífi hef ég tilheyrt mörgum mismunandi hópum og samfélögum. Mitt fólk núna er stórfjölskyldan, sem er fjölþjóðleg og búsett á fleiri stöðum en á Ísland og vinirnir, og það sama gildi um þá.

Ég á margt sameiginlegt með, og get samsamað mig, fólki sem býr í og kemur frá öðrum löndum og heimshlutum. Ég á meira sameiginlegt með launafólki í millistétt í löndum Evrópu, en með yfirstétt og forríku fólki á Íslandi og annarstaðar. Ég lít því á mig sem heimsborgara. Ég nýt forréttinda og vegna þess að ég er fædd á Íslandi og vegna þess að ég tilheyri klúbbnum Vesturlandabúar. Það eru ekki bara forréttindi, því ég er meðvituð um áhrif af skipulögðu ofbeldi Vesturlanda. Það að Ísrael fær að komast upp með þjóðarmorð, á meðan flestir vestrænir leiðtogar líta undan eða styðja markvisst stjórnvöld í Ísrael, gerir mér erfitt að tilheyra Vestrinu.

Það sem ég óttast er hernaðarhyggjan, sem er safn hugmynda sem gerir það mögulegt að manneskjur beiti börn og annað fólk skipulögðu ofbeldi. Þá er litið svo á að ofbeldi leysi vandamál.

Það er eftirspurn eftir stríðum vegna þess að þau er góður „business“ meðal annars vegna þess að það eru skattgreiðendur sem fjármagna kostnaðinn og þar með gróðann af stríðsrekstri og uppbyggingu eftir stríð. Stríð henta mörgum valdhöfum og þau eru mörg sem sjá hag sínum vel borgið, beint og óbeint, vegna stríðreksturs.

Ég er ekki aðdáandi leiðtoga Evrópusambandsins. Ég á erfitt með stríðsgleði og hræðsluáróður þeirra Ursulu von der Leyen og Kaju Kallas og ég vildi óska að ég hefði val um annað en það sem þær hafa uppá að bjóða. Það hef ég ekki, því orðræða íslenskra leiðtoga í stjórn og stjórnarandstöðu er sú sama og þeirra. Alið er á ótta við óvininn og þar með réttlætingu á eyða skattfé í vopn og „varnar og öryggismál.“ Við Íslendingar erum í sömu klíku og þær Ursula von der Leyen og Kaja Kallas og nei í ágúst mun því miður ekki breyta því.

Höfundur er með MA í friðarfræðum og MPhil í lausn ágreiningsmála og hefur starfað á herstöðvum í Afganistan auk búsetu og starfa í stríðshrjáðum löndum í Afríku, Evrópu og Asíu.