Ólafur Ragnar Gríms­son og Cherry-picking

Í tilefni af þjóðaratkvæðagreiðslunni á Íslandi 29. ágúst næstkomandi hefur hópur efnafólks stofnað samtökin Áfram Ísland. Meðal þeirra er fyrrverandi forseti Íslands, Ólafur Ragnar Grímsson, sem hefur svipt af sér hulunni sem slíkur og stigið beint út á pólitíska sviðið. Á fundi samtakanna beitti hann kunnulegri aðferð sem gjarnan er kölluð cherry-picking, eða handvalning gagna.

Valdar tölur í pólitískum tilgangi

Á fundi samtakanna hélt Ólafur Ragnar ræðu þar sem hann sagði að atvinnuleysi ungs fólks í Finnlandi væri nálægt 25%. Í því samhengi datt honum hins vegar ekki í hug að nefna að atvinnuleysi ungs fólks í Tékklandi er aðeins 8,4% og 7% í Þýskalandi, samkvæmt tölum frá Statista og Eurostat.

Þessum upplýsingum um atvinnuleysi ungs fólks í Finnlandi var greinilega ætlað að búa til ákveðið orsakasamhengi fyrir komandi þjóðaratkvæðagreiðslu. Það er einstaklega dapurt að sjá fyrrverandi forseta beita slíkum rökfræðum í þeim tilgangi að afvegaleiða umræðuna.

Skoðum málið aðeins betur.

Mælikvarðar og samanburður

Mælikvarði aldurs á atvinnuleysi ungs fólks er 15 til 24 ára Evrópusambandinu en er 16 til 24 ára á Íslandi.

Samkvæmt vinnumarkaðsrannsókn Hagstofu Íslands sem gefin var út í maí síðastliðnum var atvinnuleysi ungs fólks á Íslandi á aldrinum 16 til 24 ára á 23,8%.

Á sama tíma var atvinnuleysi í Finnlandi í aldursflokknum 15 til 24 ára 23,2% samkvæmt finnsku hagstofunni Tilastokeskus, eða 0,6% lægra en á Íslandi.

Samkvæmt sænskum og finnskum greiningum lækkar hlutfallið um 1,5 til 2,5 prósentustig ef 15 ára hópurinn er einn og sér skilinn eftir útundan.

Aðferðafræðilegur munur skiptir öllu

Aðferðarfræðin á bakvið tölurnar skýrir hvers vegna þær mælast svona háar.

Sú aðferðafræðilega regla sem evrópskar hagstofur, þar á meðal Hagstofa Íslands og finnska Tilastokeskus, fylgja byggir á samræmdum stöðlum Alþjóðavinnumálastofnunarinnar, ILO. Einstaklingur sem er í námi flokkast sem atvinnulaus í vinnumarkaðsrannsóknum ef hann er ekki í vinnu en uppfyllir bæði þessi skilyrði:

• er í virkri atvinnuleit

• getur hafið störf innan tveggja vikna

Þetta á sérstaklega við á vorin þegar þúsundir námsmanna leita að sumarvinnu.

Þótt þeir séu í fullu námi teljast þeir atvinnulausir í tölfræðinni ef þeir finna ekki starf strax. Þetta veldur því að opinberar tölur um atvinnuleysi ungs fólks mælast sögulega háar í Finnlandi og á Íslandi.

Tvenns konar mælingar - tvennar tölur

Ef við skoðum hins vegar skráð atvinnuleysi hjá vinnumálastofnunum - sem sýnir aðeins þá sem eru skráðir atvinnulausir og þiggja bætur - breytist myndin til muna:

Skráð atvinnuleysi hjá vinnumálastofnunum:

Finnlandi: Atvinnuleysi 15-24 ára er 12,7% (lækkar um 1,5%-2,5% ef 15 ára hópurinn er tekin út)

Ísland: Atvinnuleysi 16-24 ára er ~5%

Stríðið sem gleymdist

Önnur mikilvæg skýring á efnahagsstöðunni í Finnlandi er stríð Rússlands og Úkraínu. Vegna nálægðar sinnar og viðskiptatengsla hafa Finnar tapað að minnsta kosti 12 milljörðum evra, (um 1.800 milljörðum íslenskra króna), í töpuðum viðskiptum og afleiddum efnahagsáhrifum samkvæmt DW.com.

Það spilar því sitthvað fleira inn í efnahag landsins sem kemur aðild Finna að Evrópusambandinu ekkert við.

Spurning um siðferðisleg heilindi

Ólafur Ragnar er vel þekktur fyrir að snúa umræðunni þegar það hentar hans pólitísku markmiðum. Fyrrverandi forseti ætti þó að sýna þann heiðarleika að setja hlutina í rétt og sanngjarnt samhengi. Það er kjarninn í því sem kallað er siðferðileg heilindi.

Höfundur er fyrrverandi framkvæmdastjóri.

Heimildir:

Hagstofa Íslands,

Tilastokeskus,

Eurostat,

Statista,

DW.com