Ljós­myndarinn á öld gervi­greindar

Það eru ábyggilega margir sem telja að með ört vaxandi tækni gervigreindar muni ljósmyndarar hverfa fyrir fullt og allt, þar sem ekki sé lengur þörf á þjónustu þeirra. Þar held ég að gæti mikils misskilnings, þó svo að ég sé á því að einhverjir muni hverfa en aðrir breyta um verkfæri í myndgerð.

Á þeim 40 árum sem liðin eru síðan ég fór að fikta við ljósmyndun fyrir alvöru hefur ansi margt breyst og tæknin tröllriðið ljósmyndun, rétt eins og ýmsum öðrum verksviðum. Á síðustu 15 árum sérstaklega hefur ýmis tækni, sem ekki hefur beinlínis verið kölluð gervigreind, laumað sér inn í myndvinnslu og að einhverju leyti tekið yfir verkefni sem þóttu krefjandi og flókin.

Síminn þinn er búinn fullkominni gervigreind sem býr til myndir sem hann heldur að þú viljir sjá. Þar er einmitt vandinn, því ljósmyndarar, eða þeir sem hafa staðgóða þekkingu á ljósmyndun og sérstaklega ljósi, geta gert þetta mun betur. Síminn þinn fletur nefnilega út, endurlitar, lyftir skuggum, dekkir háljós og býr jafnvel til landslag án þess að þú fáir nokkuð um það sagt.

Sama á við um gervigreind. Ef þú gefur henni skipun um að búa til faglegt portrett af fimmtugum manni gerir hún það. Vandamálið er bara að þú stjórnar hvorki lýsingu né sjónarhorni eða nokkru öðru í myndinni. Útkoman verður því miðjumoð sem gervigreindin heldur að þú viljir, byggt á því sem hún getur hnoðað saman úr ýmsum áttum. Stefnufestan í útkomunni er engin og ef þú gefur aftur sömu skipun færðu allt öðruvísi mynd og útkomu.

Hér koma ljósmyndarar inn. Ljósmyndarar sem hafa stúderað ljós og skugga og eru vel að sér í tækninni, hvað varðar mismunandi linsur og áhrif þeirra á myndina, að ég tali nú ekki um ljós, uppstillingu þeirra og notkun ljósdreifara, munu hugsanlega lifa af, þó svo að aðferðir þeirra við að búa til myndir geti breyst.

Það er ekkert víst að „ljósmyndari“ framtíðarinnar noti endilega myndavél og spurning hvort ljósmyndari verði rétta orðið eða hvort myndskapari, sem er skelfilegt orð, sé ekki nær lagi. Ljósmyndarinn mun skapa myndina með hjálp gervigreindar en nota til þess alla þá þekkingu sem hann hefur viðað að sér til að gera myndina þannig úr garði að hún standi framar því miðjumoði sem annars er í boði.

Það er ansi margt sem ljósmyndari gerir og getur sem nútímatækni getur ekki apað eftir. Það eitt að ná góðum samskiptum við módel getur skapað augnablik sem ekkert gervigreindarforrit getur leikið eftir. Því held ég að dagar portrettljósmyndunar séu ekki liðnir, heldur muni hún styrkjast.

Dagar dótaljósmyndarans, eða vöruljósmyndarans, eru hins vegar sennilega að mestu liðnir. Þeir ljósmyndarar sem hafa einblínt á að mynda vörur eru þó einmitt þeir sem ættu að tileinka sér gervigreindina sem fyrst og nýta þar alla þá þekkingu sem þeir hafa, allt frá því að byggja upp sett yfir í að lýsa hluti. Ljósmyndun hefur nefnilega aldrei snúist um myndavélar. Hún hefur alltaf snúist um ljós og skugga og þekkingu á þeim.

Ef þú og þitt fyrirtæki hafið prófað að skera niður kostnað við góðan ljósmyndara og komist að því að nei, módelið sem þið bjugguð til í ChatGPT er ekki að hlýða og útkoman úr „ljósmyndunum“ er ekki viðunandi, þá er um að gera að ráða ljósmyndara til verksins. Ljósmyndara sem getur strax lesið hvað er að, hvað vantar, hvað þarf að bæta og veit hvernig á að bæta það með réttum skipunum.

Ljósmyndarinn sem slíkur er því ekki dauður, né heldur greinin sjálf. Það verða enn verkefni sem ekki er hægt að leysa með gervigreind, að minnsta kosti ekki á næstu árum og hugsanlega aldrei. Það þýðir þó ekki að stór hluti ljósmyndastarfsins taki ekki breytingum og því fyrr sem ljósmyndarar, jafnt sem aðrir, átta sig á því, því betra fyrir alla.

Stafræn myndataka olli töluvert miklum breytingum innan ljósmyndunar og á því hvernig unnið er. Gervigreindin á eftir að valda enn meiri breytingum en eftir stendur samt grunnurinn: þekking á ljósi.

Í þeim tveimur myndum sem fylgja þessari grein er verulegur munur. Fyrir myndina til vinstri gaf ég einfalda skipun um portrett af fimmtugum manni. Fyrir myndina til hægri setti ég upp ljósmyndastúdíó. Ég gaf skipun um tegund myndavélar og linsu, fjölda ljósa, staðsetningu þeirra, tegund og stærð ljósdreifara, fjarlægð frá módeli, staðsetningu módelsins í myndinni og fleira og fleira. Eins og sjá má er útkoman töluvert önnur en á myndinni til vinstri.

Þekking og það að sjá hefur alltaf verið grundvöllur ljósmyndunar, ekki myndavélin. Að vita hvað þarf. Að geta tekið ákvörðun, jafnvel án umhugsunar, af því að þekkingin er í vöðvaminninu. Að geta átt samskipti við viðfangsefnið og stjórnað því hvernig ná má fram bestu hliðum þess, hvort sem um er að ræða fólk eða fiðurfé. Að lesa ljós. Að kunna ljós og kunna að lesa manneskjur. Allt þetta hefur skipt miklu meira máli en myndavélin.

Þekking á ljósi, fólki, tækjum og nú stafrænni tækni mun því til viðbótar hafa úrslitaáhrif á það hverjir geta starfað áfram í heimi myndgerðar, hvort sem unnið er með gervigreind eða gamaldags filmu.

Höfundur er ljósmyndari með áhuga á gervigreind.