Dregur Út­lendinga­stofnun úr sam­keppnis­hæfni Há­skóla Ís­lands?

//English below//

Nú er hásumarið gengið í garð og undirbúningur fyrir nýtt skólaár Háskóla Íslands er kominn á fullt skrið. Almennur umsóknarfrestur í skólann rann út þann 5. júní og margir tilvonandi nýnemar eru eflaust fullir eftirvæntingar. Ferlið hefur þó verið talsvert lengra fyrir nemendur sem koma erlendis frá en margir tilvonandi alþjóðanemar hafa þegar varið mörgum mánuðum í að undirbúa komu sína til landsins. Þar að auki hafa nemendur sem koma utan EES-svæðisins þurft að fikra sig áfram í gegnum flókið og ófyrirsjáanlegt dvalarleyfisferli Útlendingastofnunar en þeir verða að sjá til þess að þeir mæti þeim fjárhagslegu og stjórnsýslulegu kröfum sem ráða því hvort þeir geti hafið nám á Íslandi. Er þeir hafa lagt fram öll nauðsynleg gögn eru þeir algjörlega háðir því að ferlar Útlendingastofnunar séu skilvirkir, samræmdir og gagnsæir.

Á síðasta ári brugðust þessir ferlar mörgum alþjóðanemum. Nemendur sem komu til landsins til að hefja nám lentu margir í verulegum erfiðleikum vegna brotalama í ferlum Útlendingastofnunar. Hæg afgreiðsla dvalarleyfisumsókna, ósamræmdir umsóknarfrestir og skortur á samhæfingu milli Háskóla Íslands og Útlendingastofnunar voru þeirra á meðal. Vegna þessara tafa og óljósra leiðbeininga varðandi nauðsynleg fylgigögn gat fjöldi alþjóðanema ekki hafið nám við Háskóla Íslands, þrátt fyrir að hafa hlotið inngöngu í skólann, skilað dvalarleyfisumsóknum sínum á réttum tíma og lagt fram öll nauðsynleg gögn.

Háskóli Íslands og Útlendingastofnun brugðust við þessum hrakförum með því að aðlaga umsóknarfresti sína í þeirri viðleitni að koma í veg fyrir endurtekningu þess sem átti sér stað árið 2025. Því hefði verið eðlilegt að búast við að ferlið í ár yrði greiðara – en allt kom fyrir ekki. Tilvonandi alþjóðanemar hafa greint frá því að kröfur og verklag Útlendingastofnunar breytist án nægilega mikils fyrirvara og að fjölmargar umsóknir hafi verið sendar til lögfræðideildarinnar án skýringa. Þá hefur töluverður fjöldi umsækjenda verið beðinn um að leggja fram bankayfirlit síðustu 12 mánaða, þrátt fyrir að engin skýr lagaleg skylda virðist vera fyrir slíkri kröfu. Þessi óskýrleiki hefur skapað verulega óvissu meðal umsækjenda og ekki bætir úr skák að ósamræmis virðist gæta í svörum ólíkra fulltrúa Útlendingastofnunar.

Umsóknargjaldið fyrir dvalarleyfisumsókn á Íslandi hefur þar að auki nýlega hækkað úr 16.000 kr. í 70.000 kr., sem setur þessi vandræði í annað samhengi. Hafi tilgangur þessarar hækkunar verið að bæta gæði og skilvirkni umsóknarferlisins virðist það ekki hafa gengið eftir. Margir nemendur hafa ekki skynjað að slíkar umbætur hafi átt sér stað og afgreiðslutímar umsókna eru enn jafn langir og áður. Það virðist vera sem þessi hækkun gjaldsins hafi aðeins skapað enn frekari fjárhagslegar hindranir fyrir alþjóðanema, sem leiðir einvörðungu til þess að Ísland verður minna aðlaðandi áfangastaður fyrir hæfileikaríka nemendur til að sækja sér nám. Háskóli Íslands fékk 440 færri umsóknir frá alþjóðanemum í ár en í fyrra, sem rennir stoðum undir áhyggjur okkar, en þessi fækkun umsókna á sér jafnframt stað samhliða því að innleiðing skólagjalda fyrir nemendur utan EES-svæðisins er yfirvofandi.

Alþjóðanemar gera sér grein fyrir því að það er tímafrekt að sækja um dvalarleyfi og að það krefst viðeigandi skjala. Það er þó ekki hægt að ætlast til þess að þeir klóri sig í gegnum síbreytilegt ferli þar sem kröfur virðast breytast skyndilega þvert á áður útgefin skilyrði.

Frekari tafir eða óvæntar beiðnir um viðbótargögn geta haft þær afleiðingar að nemendur verði ófærir um að taka upplýstar ákvarðanir varðandi húsnæði, ferðalög, atvinnu og nám sitt, þar sem afgreiðsla dvalarleyfa getur þegar tekið mánuði. Þegar þessum nemendum, sem hefur þegar verið boðið pláss við Háskóla Íslands, er meinað komu til landsins vegna stjórnsýsluvandamála hefur það ekki aðeins áhrif á umsækjendurna sjálfa heldur getur það grafið undan getu Íslands til að laða að hæfileikaríka erlenda nemendur á öllum fræðasviðum. Það getur haft veruleg áhrif á samkeppnishæfni íslenskra háskóla til lengri tíma ef ekki er gripið til aðgerða.

Stúdentahreyfingin Röskva ákvað því að hafa samband við Útlendingastofnun til að fá svör varðandi:

Hvers vegna óskað er eftir auka gögnum, umfram þau sem eru auglýst.

Hvers vegna svör við fyrirspurnum hafa verið ósamræmd meðal starfsmanna stofnunarinnar.

Hvers vegna umsóknir sumra umsækjenda hafa verið sendar til lögfræðideildar án frekari skýringa.

Hvað er verið að gera til að bregðast við þessum skorti á gagnsæi og samræmi.

Útlendingastofnun svaraði fyrirspurn Röskvu og skýrði að ósk eftir viðbótargögnum endurspegli einstaklingsbundið mat fremur en breytingu á stefnu. Hvað varðar áhyggjur varðandi ósamræmdar upplýsingar frá mismunandi fulltrúum lýsti Útlendingastofnun því yfir að stofnunin hygðist styrkja innri verklagsreglur til að tryggja samræmdar leiðbeiningar. Það er kærkomið. Hins vegar er ákveðnum spurningum enn ósvarað. Útlendingastofnun gerði ekki grein fyrir áhyggjum nemenda hvað varðar gagnsæi afgreiðslutíma og að sama skapi veitir svarið enga skýringu á því við hvaða aðstæður umsóknum er vísað til lögfræðideildar eða hvernig tilvonandi nemendur geta betur skilið eða séð fyrir hvenær frekari gagna gæti verið krafist.

Færri umsóknir alþjóðanema hafa hlutfallslega meiri áhrif á deildir sem reiða sig meira á þá nemendur en aðrar. Margar námsgreinar sem veita Háskóla Íslands sérstöðu, svo sem jarðfræði og miðaldafræði samanstanda að miklu leyti af alþjóðanemum og eru þar af leiðandi í meiri hættu á því að missa rekstrargrundvöll sinn og hverfa en aðrar greinar. Reiknilíkan Háskóla Íslands er árangurstengt, sem þýðir að það fjármagn sem rennur til deilda veltur aðallega á fjölda lokinna eininga og brautskráningum. Það leiðir því til þess að þær deildir og námsgreinar sem samanstanda af hærra hlutfalli alþjóðanema munu verða fyrir meira fjárhagslegu tjóni en aðrar vegna fækkunar alþjóðlegra umsókna. Þetta getur haft veruleg áhrif á alþjóðlega stöðu Háskóla Íslands og séríslenskar greinar, sem halda háskólanum samkeppnishæfum.

Ef Háskóli Íslands vill áfram vera samkeppnishæfur háskóli á alþjóðavettvangi og ef Ísland vill laða að hæfileikaríka námsmenn víðsvegar að úr heiminum þá verða þær stofnanir sem þessir nemendur reiða sig á að vera áreiðanlegar, gagnsæjar og fyrirsjáanlegar. Þetta krefst þess að Útlendingastofnun veiti umsækjendum skýrar leiðbeiningar, framfylgi verklagi sínu á samræmdan hátt og eigi í opnum samskiptum við væntanlega nemendur í gegnum umsóknarferlið. Röskva vonar að Útlendingastofnun líti þessar ábendingar alvarlegum augum og ráðist í nauðsynlegar umbætur á ferlum sínum.

Höfundur er alþjóðafulltrúi Röskvu

Is ÚTL weakening Icelandic academic competitiveness?

As preparations for a new academic year at Háskóli Íslands get underway, many prospective international students have already spent months preparing for their arrival. On top of that, students from outside of the EEA have to navigate the residence permit process and meet the financial and administrative requirements that determine whether they are able to begin their studies here. Once the applicants have submitted the required documentation, they are entirely dependent on the efficiency, consistency and transparency of Útlendingastofnun (ÚTL).

Last year, that process failed many incoming students. A combination of slow processing of residence permit applications, unrealistically tight application deadlines between the university and ÚTL and a lack of coordination between the two institutions created significant challenges for incoming international students. As a consequence of these delays, together with unclear guidance regarding necessary supporting documents, a substantial number of international students were unable to start their studies despite having submitted their residence permit applications on time and having provided all required documentation.

Following these difficulties, it was reasonable to expect that this year’s process would be smoother, especially given that HÍ and ÚTL adjusted their deadlines in an effort to prevent a repeat of 2025. However, prospective students are reporting that the requirements and policies set out by ÚTL have been changing without adequate notice and numerous applications have been referred to the legal department without a clear explanation. In particular, despite no specific legal requirement, a considerable number of applicants have been asked to present 12 months of bank statements. This lack of clarity and additional complications have been exacerbated by inconsistent responses depending on the representative consulted within ÚTL.

The increase in the residence permit application fee from ISK 16,000 to ISK 70,000 also raises important questions. If the purpose of this increase was to improve the quality and efficiency of the application process, then many students have yet to report that these improvements have occurred and processing times are still as long as ever. The higher fee also creates an additional financial barrier for students. These barriers risk making Iceland a less attractive destination for international talent. This concern is particularly relevant given that HÍ received 440 fewer international applications this year compared to last year, a decline that coincides with the impending introduction of tuition fees for non-EEA students.

International students understand that obtaining a residence permit requires time and thorough documentation. However, they cannot be expected to navigate an everchanging process in which requirements change having already met the published criteria.

As residence permit applications can take months to process, any delays or unexpected requests for additional documentation can leave students unable to make informed decisions about housing, travel, employment and their studies. When these students who have been offered places are prevented from enrolling because of administrative problems, it not only affects applicants, but also undermines Iceland's ability to attract talented international students in their respective fields of study.

Röskva therefore contacted ÚTL for a response in regards to:

Why extra documentation, beyond the published requirements, is being asked for.

Why responses to enquiries have been so inconsistent within the directorate.

Why some people’s applications have been sent to the legal department with no additional explanation.

What is being done to address this lack of transparency and consistency.

ÚTL clarified that additional documentation reflects individual assessments rather than a change in policy. They also acknowledged concerns regarding inconsistent information provided by different representatives and stated that it intends to strengthen internal procedures to ensure more consistent guidance. This is a welcome commitment. However, broader issues raised by prospective international students remain. Concerns regarding the transparency of processing times remain unaddressed. Similarly, the response provides no clarification regarding circumstances in which applications are referred to the legal department or how prospective students can better understand or anticipate when additional documentation may be required from them.

The lack of international applicants disproportionately affects departments that rely on these students. Courses such as geology and medieval studies are largely made up of international students and consequently many unique courses to Iceland will be at risk of disappearing. The financial model of HÍ dictates that funding to departments depends on the number of students enrolled, the total credits completed and the number of graduates. The departments and courses that contain a greater proportion of international students will suffer financially as a consequence of this reduction in international applications. This compromises HÍ's international standing.

If HÍ is serious about remaining an internationally competitive university, and if Iceland wishes to attract talented students from around the world, then the institutions that support these students must be reliable, transparent and predictable. Ultimately, this requires ÚTL to outline clear guidance, apply its requirements consistently and communicate with prospective students openly throughout the application process. Röskva hopes that these considerations will be taken seriously by ÚTL and that the necessary changes will be enacted to resolve these issues.

The author is the International representative of Röskva