Er betra að vita en halda?

Ákvörðun sem tekin er í myrkri eða óvissu er sjaldnast gæfurík. Þegar við erum stödd á krossgötum í lífinu, hvort sem það varðar fjármál heimilisins, menntun barna okkar eða rekstur fyrirtækja, reynum við ævinlega að afla okkur eins mikilla upplýsinga og mögulegt er. Enginn skrifar undir kaupsamning á fasteign án þess að skoða ástand hennar, og enginn skuldbindur sig til stórra verkefna eingöngu byggða á innsæi eða hálfsannleika. Við viljum vita, ekki halda.

Sama lögmál hlýtur að gilda þegar kemur að framtíð íslensku þjóðarinnar og hagsmunum komandi kynslóða. Í væntanlegri þjóðaratkvæðagreiðslu um áframhaldandi viðræður við Evrópusambandið snýst spurningin í grunninn um þetta eina einfalda atriði: Viljum við taka upplýsta ákvörðun byggða á staðreyndum, eða viljum við loka dyrunum byggða á ótta, getgátum eða gömlum mýtum? Að segja JÁ í þessari þjóðaratkvæðagreiðslu er ekki það sama og að ganga í Evrópusambandið. JÁ-ið er yfirlýsing um að við viljum ljúka samningnum til þess að sjá nákvæmlega hvað stendur á blöðunum. Það er krafa um að við byggjum ákvörðun okkar á vitneskju en ekki ágiskunum.

Í umræðunni um Evrópumálin hefur of lengi gætt ákveðins upplýsingatómarúms. Andstæðingar viðræðna fullyrða gjarnan hvað muni gerast með íslenskan sjávarútveg, landbúnað og fullveldi ef gengið verður í sambandið. Á hinn bóginn benda stuðningsmenn á kosti eins og stöðugri gjaldmiðil, lægri vexti og ríkari neytendavernd. En á meðan viðræðum er ekki lokið, þá erum við að rífast um hlutina út frá því sem við höldum. Við erum að deila um sviðsmyndir sem enginn getur fullyrt að rætist. Með því að kjósa JÁ og ljúka viðræðuferlinu fáum við endanlegan samning í hendurnar. Þegar sá samningur liggur á borðinu hverfa getgáturnar. Þá fyrst getur þjóðin tekið endanlega afstöðu á traustum grunni.

Það felst ákveðinn ótti í því að vilja ekki vita. Ef við stöðvum ferlið núna munum við aldrei komast að því hvaða undanþágur eða sérlausnir Ísland hefði getað fengið, til dæmis í sjávarútvegi og landbúnaði eða varðandi sérstöðu okkar sem eyríki. Við munum væntanlega áfram búa við kerfi þar sem vextir eru hærri en í nágrannalöndunum og verðbólga sveiflast til og frá, án þess að hafa fulla vissu fyrir því hvort annar valkostur hefði reynst betri. Að segja nei við áframhaldandi viðræðum er eins og að neita að opna umslag sem geymir mikilvægar upplýsingar um framtíðina, einfaldlega vegna þess að mann grunar hvað þar stendur.

Lýðræðið virkar best þegar borgararnir eru vel upplýstir. Þjóðaratkvæðagreiðsla um lokaniðurstöðu samningsins væri hið fullkomna lýðræðislega ferli. En til þess að sú atkvæðagreiðsla verði marktæk og viturleg þarf samningurinn að verða til. Með því að kjósa JÁ núna tryggjum við að endanlega ákvörðunin verði tekin af þjóðinni sjálfri og með fullt hús krafna og staðreynda í veganesti. Með JÁ-i á Höfuðdaginn erum ekki að skuldbinda okkur til neins annars en að klára heimavinnuna okkar.

Það getur verið dýrkeypt að taka ákvarðanir með skort á upplýsingum sem eina leiðarljósið! Við Íslendingar, eigum betra skilið en að framtíð okkar ráðist af pólitískum klækjabrögðum, misvísandi eða röngum upplýsingum og/eða hræðsluáróðri í aðdraganda kosninganna úr ranni nei-sinna. Sýnum skynsemi, látum ekki hræða okkur, sýnum hugrekki til að afla upplýsinga og nýtum tækifærið til að sjá hvað er í boði. Kjósum JÁ og tryggjum að næsta skref okkar verði stigið í fullri birtu staðreyndanna. Það er jú alltaf betra að vita en halda.

Höfundur er hagfræðingur MAE og fyrrverandi hreppsnefndarmaður í Skorradal.