Á hug­mynda­fræði­legt of­beldi heima í kosninga­bar­áttu?

Í dag er mánuður í að Íslendingar gangi til kosninga og svari spurningunni um hvort hefja eigi aðildarviðræður við Evrópusambandið á ný. Eins og gefur að skilja hefur umræða um kosningarnar tekið mikið pláss í samfélagsumræðunni og á það einungis eftir að aukast hér eftir. Eins og í flestum umræðum eru alls konar aðilar sem taka þátt, hvort sem það eru í forsvari fyrir einhverjar hreyfingar eða einstaklingar sem eru að viðra sínar persónulegu skoðanir, á eigin vegum. Umræðan getur því verið fljót að fara úr böndunum, þar sem menn leggja mismikla áherslu á að ráðast á málefnin og þá er því miður oft farið í manninn þess í stað. Það er ómögulegt að hafa stjórn á því hvað einstaka aðilar segja á sínum persónulegu miðlum og þess vegna hefur það ekkert upp á sig að ræða það. Við getum hins vegar rætt framsetningu þeirra hreyfinga sem taka þátt í umræðunni, en þær eiga einmitt talsvert stórt hlutverk í að móta umræðuna og skapa oft farveg fyrir hinar ýmsu skoðanir einstaklinga, sem mótast af því sem þær segja, hvort sem það er ætlunin eða ekki. Það er því mikilvægt að þessar hreyfingar séu meðvitaðar um það hvaða afleiðingar framsetning þeirra hefur á umræðuna og skoðanir fólks sem hyggst taka þátt í henni á eigin vegum.

Andlýðræðislega ákvörðunin að kjósa í lýðræðislegum kosningum

Hreyfingin „Já til að sjá“ hefur farið mikinn í umræðunni en þar hefur komið saman hópur fólks sem hefur aðhyllst aðild að Evrópusambandinu árum saman og þykist nú ekkert vita hvað aðild að sambandinu myndi fela í sér. Þar er talað um að „kíkja í pakkann“ og að sjá hvað er í boði. Hreyfingin og forsvarsmenn hennar hafa síendurtekið lagt fram þau rök „að það sé galið að segja nei við samning sem hefur ekki verið skrifaður“, sem hefur óneitanlega orðið til þess að umræðan snýst í auknum mæli um að það að kjósa nei komi á einhvern hátt í veg fyrir að hinir fái að sjá samninginn. Þessi framsetning getur leitt til þeirrar rökvillu að það sé andlýðræðislegt að haka við annan valkostinn í lýðræðislegum kosningum. Ef það væri raunin þá væri ekki verið að halda lýðræðislegar kosningar yfir höfuð. Þessi framsetning „Já til að sjá“ hefur einnig haft það í för með sér að einstaklingar hafa lesið úr þessu að um fáfræði sé að ræða að segja nei og hika þeir ekki við að kalla andstæðinga sína fáfróða og andlýðræðislega. Ég legg áherslu á að hér er um einstaklinga að ræða sem eru ekki tengdir hreyfingunni sjálfri, en það er framsetning hreyfingarinnar sem skapar farveginn fyrir þessa umræðu.

Loforð um upplýsingar sem hvergi munu koma fram

Forsvarsmenn „Já til að sjá“ hafa einnig verið duglegir að halda því fram að þeir vilji sjá hvaða vextir og matvælaverð standi okkur til boða að samningsviðræðum loknum. Það er þannig með vexti að það verður ekkert um þá hluti í samningnum, þar sem þeir eru ekki umsamin efni í aðildarferlinu (það segja jafnvel sérfræðingar sem eru hlynntir aðild). Það mætti færa rök fyrir því að vextir lækki með upptöku evrunnar og að matvælaverð lækki með niðurfellingu verndartolla. Sérfræðingar eru ekki allir sammála um það hverjar afleiðingarnar verða nákvæmlega og geta deilt um það fram og til baka, en þeir munu ekki fá neinar frekari upplýsingar til þess að rökræða eftir að samningurinn liggur fyrir. Til þess að komast að endanlegri niðurstöðu þarf hreinlega að ganga inn í sambandið og þess vegna myndi fólk sem kýs „já til að sjá“ hvaða vextir og matvælaverð standa til boða þurfa að kjósa „já til að sjá“ aftur í síðari kosningunum.

Hið göfuga val að afsala komandi kynslóðum sjálfsákvörðunarréttinum

Það sem gerir þetta verra er að nú er byrjað að blanda börnum fólks inn í umræðuna. Ég vitna beint í færslu frá „Já til að sjá“ þar sem fram kemur: „Má ég sjá hvort börnin mín geti fengið lægri vexti?“ Þarna er verið að teikna upp þá mynd að þeir sem kjósi nei séu á móti því að börn fólks eigi möguleika á betra lífi, að þeir sem kjósi nei séu á móti hagsmunum komandi kynslóða. Dregin hefur verið upp sú mynd að það að kjósa já sé á einhvern hátt mun göfugri kostur en að kjósa nei og það má sjá fleiri og fleiri eldri einstaklinga segjast ekki vera að kjósa fyrir sjálfa sig og ætla að kjósa já fyrir komandi kynslóðir, þar sem það er búið að sannfæra þá um að það að kjósa nei taki frá öðrum tækifærið til að greiða síðar atkvæði um aðildarsamninginn. Það mætti þó færa rök fyrir því að raunveruleikinn sé akkúrat andstæðan við þá mynd. Með því að kjósa já er verið að styðja ferli þar sem endamarkmiðið hlýtur að vera að ganga inn í samband sem myndi afsala komandi kynslóðum sjálfsákvörðunarréttinum um eigin framtíð, þar sem komandi kynslóðir myndu missa frelsið til þess að stjórna sér sjálfar, líkt og kynslóðirnar sem á undan hafa komið fengu frelsi til.

Það er ekki fáfræði að kjósa nei, það er ekki andlýðræðislegt að kjósa nei og það er ekki brot gegn komandi kynslóðum að kjósa nei. Það að kjósa nei er einfaldlega pólitísk afstaða, sú afstaða að Íslendingar séu best til þess fallnir að stjórna sér og sínum hagsmunum sjálfir.

Höfundur er fjármálaverkfræðingur.