Kominn tími til að tengja

Lög um samþættingu þjónustu í þágu farsældar barna tóku gildi árið 2022. Markmið laganna voru að ýmis kerfi sem þjóna börnum tali betur saman. Að börn og fjölskyldur fái aðstoð fyrr og þurfi ekki sjálf að bera ábyrgð á því að tengja saman skóla, heilbrigðisþjónustu, félagsþjónustu og barnavernd.

Í júní birti Ríkisendurskoðun gagnrýna skýrslu um innleiðinguna. Þar kemur meðal annars fram að hún hafi gengið hægar en áætlað var og verði ekki lokið innan þeirra fimm ára tímamarka sem upphaflega var gert ráð fyrir.

Þessa gagnrýni þarf að taka alvarlega. Hún segir hins vegar ekki alla söguna.

Tengiliðir hafa skipt sköpum

Í umræðunni um Farsæld barna mætti stundum halda að hér væri um að ræða kerfi sem enn væri að mestu á teikniborðinu. Svo er alls ekki.

Öll sveitarfélög landsins eru komin með tengiliði og málstjóra. Þá hafa farsældarráð verið stofnuð í öllum landshlutum.

Landshlutasamtök sveitarfélaga hafa sjálf greint frá töluverðum breytingum. Samstarf sveitarfélaga, ríkisstofnana og annarra þjónustuveitenda hefur aukist, tengsl milli kerfa styrkst og yfirsýn yfir þjónustu við börn og fjölskyldur orðin meiri.

Þetta skiptir máli. Eitt stærsta vandamálið í þjónustu við börn hefur lengi verið að fólk innan einstakra kerfa vinnur hvert í sínu horni. Farsældin á einmitt að brjóta niður þessa múra.

Í samtölum mínum við fólk sem vinnur á vettvangi Farsældarinnar hefur eitt komið mjög skýrt fram. Tengiliðahlutverkið hefur víða gjörbreytt stöðu mála og er af mörgum sagt vera ein stærsta framförin.

Börn og foreldrar geta leitað til tengiliðar þegar þörf er á stuðningi og hann hjálpar til við að tengja þjónustuna saman. Fólk þarf síður að ganga sjálft á milli kerfa og endurtaka sömu söguna aftur og aftur.

Tölurnar segja líka sína sögu. Í lok apríl á þessu ári voru 6.112 mál í samþættri þjónustu samanborið við 4.669 á sama tíma árið áður.

Ég heyri jafnframt að samþættingin sjálf sé víða orðin raunveruleg. Skólar, félagsþjónusta, heilbrigðisþjónusta og aðrir sem koma að málum barna vinna meira saman. Það er einmitt kjarninn í Farsældinni.

Gagnrýninni þegar mætt

Annar þáttur málsins hefur sömuleiðis farið nokkuð undir radarinn.

Áður en skýrsla Ríkisendurskoðunar kom út var lögð fram á Alþingi tillaga til þingsályktunar um stefnu og framkvæmdaáætlun um farsæld barna til ársins 2030.

Í stefnunni var tekið á ýmsu sem Ríkisendurskoðun gagnrýndi síðar í sinni skýrslu. Þar má nefna árangursmælingar, meiri yfirsýn yfir þjónustu og biðlista, upplýsingamiðlun milli kerfa og heildstæðari þjónustu við börn með fjölþættar þarfir. Rétt er þó að benda á að þá þegar hafði verið brugðist við stórum hluta þeirra atriða sem Ríkisendurskoðun benti á. Vinna við frekari umbætur var hafin áður en skýrslan kom út. Sú staðreynd hefur að mínu mati fengið allt of litla athygli í umræðunni.

Ekki komið á leiðarenda

Farsældin er viðamikil kerfisbreyting. Slíkar breytingar gerast ekki með einu pennastriki.

Það eru enn veikleikar í framkvæmdinni. Fötluð börn og börn með flóknar þjónustuþarfir mega ekki falla á milli kerfa. Þjónustan þarf að vera sambærileg óháð búsetu og við þurfum að geta mælt hvort breytingarnar skili börnum raunverulega betri þjónustu.

Umsagnir um stefnu- og framkvæmdaáætlunina sýna líka hvar þarf að gera betur. Þar er meðal annars bent á stöðu fatlaðra barna, mikilvægi þess að stuðningur falli ekki niður þegar börn færast milli kerfa og að fjölskyldur eigi ekki sjálfar að þurfa að bera ábyrgð á samhæfingu þjónustunnar.

Farsældin er því hvorki fullkláruð né misheppnuð. Hún er komin í virkni að verulegu leyti en uppbyggingunni er ekki lokið og verður áfram í þróun næstu misseri.

Aftur fyrir þingið

Tillaga til þingsályktunar um stefnu og framkvæmdaáætlun um farsæld barna dagaði uppi á síðasta þingi þrátt fyrir mikla vinnu í velferðarnefnd. Tekið hafði verið tillit til fjölmargra ábendinga umsagnaraðila og málið var komið langt í þinglegri meðferð.

Á sama tíma dagaði uppi annað mikilvægt og nátengt mál, frumvarp um endurskoðun barnaverndarlaga. Málið hafði verið afgreitt úr nefnd en hlaut ekki náð fyrir augum stjórnarandstöðunnar þegar kom að þinglokasamningum. Bæði málin koma aftur fyrir Alþingi nú á haustþingi.

Tafir hafa afleiðingar. Umbótum sem búið er að undirbúa seinkar og þar með réttarbótum fyrir börn. Það er ekki ásættanlegt að vel unnin mál sem eiga að bæta stöðu barna nái ekki fram að ganga eða tefjist von úr viti.

Í barnaverndarfrumvarpinu er meðal annars verið að skýra ábyrgð þegar barn þarf þjónustu fleiri en eins kerfis. Þar er umgjörð sérhæfðra úrræða fyrir börn með miklar og flóknar þarfir styrkt.

Þetta tengist Farsældinni beint. Barn á ekki að sitja fast á milli kerfa á meðan deilt er um hver á að veita því þjónustu.

Nú er brýnt að við ljúkum þessari vinnu og komum þeim umbótum sem þegar hafa verið undirbúnar til framkvæmda. Farsældin er ekki á byrjunarreit. Hún er byrjuð. Verkefnið núna er að styrkja hana og klára það sem enn vantar.

Á endanum snýst Farsældin ekki um lög, stofnanir eða skýrslur. Hún snýst um að kerfin vinni saman þannig að börn og foreldrar þurfi ekki að ganga á milli Pontíusar og Pílatusar í leit að hjálp.

Höfundur er þingkona Flokks fólksins. 

Greinin var uppfærð að morgni 10. september þar sem höfundur sendi fréttastofu ranga útgáfu af greininni.