„Við verðum að leyfa kerfinu að fá aðeins að anda“

Reykjavíkurborg stefnir á frekari uppbyggingu leikskóla á næsta ári en Skúli Helgason, borgarfulltrúi Samfylkingarinnar og formaður stýrihóps um leikskólauppbyggingu í borginni, segir manneklu helstu áskorunina. Með tilkomu eins leyfisbréfs, sem heimilar leikskólakennurum að kenna í grunnskólum og öfugt, hafi staðan flækst.

„Það hefur haft þessi óæskilegu áhrif að mjög margir hafa fært sig um set úr leikskólaumhverfinu, þetta á við um landið í heild, yfir í grunnskólann. Menn hefðu gert sér vonir um það, þó þessi þróun væri byrjuð í aðdraganda lagasetningar, að hún myndi jafna sig út en hún hefur ekki gert það,“ segir Skúli.

Samkvæmt tölum frá janúar 2018 til desember 2020 fóru um 300 leikskólastarfsmenn yfir á grunnskólastigið en á móti komu aðeins um hundrað frá grunnskólastiginu yfir á leikskólastigið.

„Það er auðvitað gríðarleg blóðtaka fyrir þessa stétt sem að í ofanálag hefur horft á það að nýliðunin hefur verið miklu minni heldur en þörf krefur, það er að segja að það hefur ekki tekist að fjölga leikskólakennurum í gegnum kennaranámið undanfarinn áratug til þess að mæta þeim sem að hafa farið á eftirlaun og hætt störfum,“ segir Skúli.

Andstæðir pólar að toga í sitthvora áttina

Það setji ákveðið strik í reikninginn og hægi uppbyggingaráætlanir borgarinnar. Þannig tekur lengri tíma að koma nýjum plássum í gagnið og að bjóða yngri börnum pláss. Á sama tíma hefur umsóknum fjölgað mikið og loka hefur þurft til að ráðast í endurbætur á húsnæði.

Reykjavíkurborg hafi gert ýmislegt undanfarin ár til að bæta vinnuumhverfið en ríki og sveitarfélög þurfi sömuleiðis að vinna saman til að bæta starfsaðstæður leikskólakennara og gera starfið meira aðlaðandi.

„Þetta eru dálítið mögnuð misseri sem við erum að horfa á þar sem þessir andstæðu pólar hafa verið að toga í sitthvora áttina, það er að segja mikil uppbygging hjá okkur, við erum að fjölga plássum um sex hundruð á árinu, en svo koma á móti þessir þættir á móti sem að toga í hina áttina,“ segir Skúli.

„Við treystum auðvitað á það að þetta sé tímabundið og ég trúi ekki öðru en að hagur vænkist með hækkandi sól,“ segir hann enn fremur. Borgin stefnir á að fjölga leikskólaplássum um allt að 500 á næsta ári og stefna þau ótrauð á að bjóða allt niður í tólf mánaða gömlum börnum pláss.

Kerfið þoli ekki mörg ár í viðbót af ójöfnu flæði

Haraldur Freyr Gíslason, formaður Félags leikskólakennara, segir stöðuna erfiða en leikskólakennarar voru farnir að færa sig yfir í grunnskólana áður en leyfisbréfin komu til sögunnar.

Frá janúar 2018 til desember 2020 hafi að meðaltali 33,5 farið frá leikskólunum yfir í grunnskólana á önn. Höfðu þau áhyggjur af því að það myndi aukast en nýjustu tölur sýna að frá janúar 2021 til október 2022 var meðalfjöldinn kominn niður í 23,25 starfsmenn á önn.

„Það er jákvætt að flæðið hafi ekki aukist, það hefur dregið úr því um að meðaltali tíu félagsmenn á önn en leikskólastigið þolir ekkert mörg ár af svona ójöfnu flæði. Við vitum svo sem alveg hvaða aðstæður eru að toga fólk yfir, það eru ákveðin gæði að geta unnið að sér ákveðin frí,“ segir Haraldur.

Félag leikskólakennara hafi undanfarið unnið með sveitarfélögunum að því að komast að rót vandans og jafna starfsaðstæður. Mörg sveitarfélög séu komin mjög langt í þeirri vinnu, þar á meðal Hafnarfjörður sem Haraldur segir til fyrirmyndar. Hægt sé að jafna starfsaðstæður til að mynda með styttingu vinnuvikunnar.

Ekki hægt að fara í mikla og hraða uppbyggingu

Hann segir mikla og hraða stækkun á kerfinu, líkt og Reykjavíkurborg stefnir á, ekki mögulega eins og stendur.

„Við vitum það og vissum það alveg áður en það var farið í það verkefni að það yrði mjög erfitt og einn af þeim vöndum sem við erum að glíma við er að stækkun kerfisins er bara allt of hröð og við verðum að leyfa kerfinu að fá aðeins að anda,“ segir Haraldur.

Sú stækkun sé ekki til þess fallin að bæta aðstæður leikskólakennara og hefur félagið talað um að það sé verið að horfa á málið út frá vitlausum enda, frekar ætti að stefna á lengra fæðingarorlof sem gæfi kerfinu meira rými til að anda. Stíga þurfi nokkur skref til baka til að geta sótt aftur fram.

„Við getum ekki farið í svona mikla og hraða stækkun á kerfinu meðan við erum að ná nýliðun á flug og við erum að vinna markvisst að því að jafna starfsaðstæður milli skólastiganna þannig við höldum kennurunum okkar og fáum kennara jafnvel yfir aftur, það er það sem við þurfum að halda áfram að gera,“ segir Haraldur.