Kvart­milljón fyrir bólu­setningu eftir al­var­leg veikindi dóttur

Gangi spár eftir fjölgar Íslendingum með heilabilunarsjúkdóma um 80% á næstu 35 árum. Steinunn Þórðardóttir, formaður Læknafélags Íslands, sagði í fréttum RÚV um helgina að heilbrigðiskerfið réði ekki við verkefnið að óbreyttu.

Steinunn sagði frá nýrri rannsókn sem sýni að bólusetning gegn ristli, útbrotum sem geta myndast þegar hlaupabóluveira sem hefur legið í dvala vaknar til lífsins, geti minnkað áhættu á heilabilun um tuttugu prósent.

Bólusetning er í boði hér á landi en skammturinn kostar 60 þúsund krónur á mann. Hver einstaklingur þarf tvo skammta. Fyrirkomulagið og kostnaður er svipaður og á hinum Norðurlöndunum.

Dóttir veiktist illa af ristli

Sighvatur Björgvinsson, fyrrverandi heilbrigðisráðherra, er orðinn 83 ára. Dóttir þeirra hjóna á sextugsaldri kom til landsins fyrir rúmum þremur árum. Hún veiktist í heimsókninni og var greind með ristil sem getur valdið miklum veikindum.

„Þannig fór um dóttur okkar. Hún fékk bráðabirgðalyf hér en fór veik heim til Kýpur þar sem læknar tóku við henni. Læknarnir þar sinntu henni vel, gerðu m.a. aðgerðir á andliti sem stöfuðu af virkni veitunnar. Var hún lengi að ná sér,“ segir Sighvatur í aðsendri grein á Vísi.

Læknarnir ráðlögðu eiginmanni hennar að fara strax í bólusetningu sem hann fékk ókeypis. Hjónin ráðlögðu Sighvati og Björk konu hans að fara strax í bólusetningu sem þau gerðu. Þau segjast hafa komið að lokuðum dyrum.

„Sumar heilsugæslustöðvar könnuðust við slíkar bólusetningar, en buðu þær ekki. Þegar við leituðum upplýsinga um hvort veikindin ristill væru þekkt hérna var svarið: Nei. Vitað væri um fólk, sem hefði veikst illa og líka um fólk, sem hefði dáið. Sjúkdómurinn væri ekki óalgengur. Þegar ég hafði talað við sjúkratryggingar var svarið slíkt hið sama. Veikindin væru þekkt. Þau væru líka þekkt á Íslandi og gætu haft alvarlegar afleiðingar. Sjúkratryggingar bæru hins vegar engan kostnað af bólusetningarlyfinu.“

Sighvatur sagðist hafa fengið þau ráð að biðja lyfjafræðing um að panta lyfið fyrir sig. Hann þyrfti þó að greiða það.

Þörf á frekari rannsóknum

„Þá ráðleggingu þáði ég og fékk umbeðið bólusetningarefni sent í lyfjaverslun, þar sem ég leysti það út. Við hjónin fengum svo bólusetningu hjá lækni – og heilsast vel. Borguðum fyrir lyfið sem samsvarar 240 þúsund krónur á núgildandi verðlagi samkvæmt upplýsingum heilbrigðisráðherra í kvöldfréttunum á laugardag. Ekkert var greitt fyrir aðstoð læknisins.“

Málið kveikti áhuga Sighvats sem kynnti sér frásagnir eldra fólks sem hefði veikst af sjúkdómnum, fengið kvalafulla sýkingu og sumt dáið. Alma Möller heilbrigðisráðherra sagði í fréttum RÚV á laugardag þörf á frekari rannsóknum áður en bólusetning við ristli yrði hluti af almenna bólusetningarkerfinu. Norrænn hópur væri með málið til skoðunar.

„Í almennum heilsufarsupplýsingum um heilsufarsmál í Bandaríkjunum sem má fá með einföldum hætti með því að fletta upp í tölvunni er skýrt og skilmerkilega frá því sagt, að öllum Bandaríkjamönnum 60 ára og eldri sé eindregið ráðlagt að fá bólusetningu gegn ristli eins og við fengum – nákvæmlega eins og sagt er á á Kýpur. Hvort Bandaríkjamenn fá bóluefnið án sérstaks kostnaðar – eins og á Kýpur – eða fyrir 240 þúsund krónur á hjón – eins og á Íslandi – veit ég ekki.“

Tryggingakerfi Bandaríkjanna er mjög misjafnt á milli fólks eftir atvinnu og misjafnt eftir tryggingum þar í landi hvort og þá hve mikið þarf að greiða fyrir bólusetningar við ristli og öðrum sjúkdómum.

Gjörbreytt staða á Kýpur

Sighvatur staldrar við breytingar á heilbrigðisþjónustu á Kýpur. Árið 2019 var tekið upp nýtt alhliða heilbrigðiskerfi sem tryggir öllum íbúum landsins heilbrigðisþjónustu. Sighvatur segir að áður hafi fólk þurft að greiða nánast fyrir alla þjónustu sem það sótti.

„[Það er] komin heilsugæsla eins og ég ólst upp við þar sem sérhver fjölskylda hafði heimilislækni og heimilislæknirinn var umboðsmaður fjölskyldunnar í hinu flókna heilbrigðiskerfi og hélt samhæfða skrá um allt, sem fyrir fjölskyldufólkið hefði verið gert í kerfinu og hver árangurinn hefði orðið. Að slíkt heimilislæknakerfi væri orðið til á Kýpur sem löngu er hætt að vera til á Íslandi – nema sem tylliástæða.“

Nú þurfi að bíða hér á landi í margar vikur eftir samtali við heimilislækni til einfalds verks á borð við að fá vottorð fyrir sjóngetu til að fá endurnýjað ökuskírteini.

„Sem hver og einn, sem orðinn er í röð elstu borgara þarf að gera allt niður í einu sinnu á ári. Þegar ég spurði: Hvers vegna breyttist þetta svona á Kýpur? Fékk ég einfalt svar: Við gengum í Evrópusambandið. Þá var þessu breytt!“

Kýpur gekk í Evrópusambandið árið 2004 og varð hluti af evrusvæðinu árið 2008. Við inngöngu í sambandið þurfti Kýpur að aðlaga heilbrigðislöggjöf sína að regluverki ESB með tilliti til sjúklingaréttinda, lyfjaskráningu, heilbrigðisöryggis og fleira.