Við­reisn vill evrópskt sam­bands­ríki

Ég hefði að óreyndu talið, eða að minnsta kosti vonað, að formaður utanríkismálanefndar Alþingis væri meðvitaður um þann grundvallarmun sem er á Evrópusambandinu og Atlantshafsbandalaginu (NATO) þegar kemur að ákvarðanatöku á vettvangi þeirra. Fyrir utan þá staðreynd að nær allir málaflokkar ríkja sambandsins eru undir þegar það er annars vegar á meðan NATO fjallar einungis um afmarkaðan málaflokk, öryggis- og varnarmál. Sú virðist hins vegar ekki vera raunin miðað við grein Pawels Bartoszek, formanns nefndarinnar og þingmanns Viðreisnar, sem birtist á Vísi á dögunum.

Fram kemur þannig í grein Pawels að þau ríki, sem ekki teljist til stórvelda, geti „tryggt pólitískt, efnahagslegt og hernaðarlegt öryggi sitt með virkri þátttöku í bandalögum með öðrum þjóðum.“ Tvö mikilvægustu pólitísku bandalög vestrænna ríkja séu NATO og Evrópusambandið. Ísland eigi aðild að NATO en sé ekki í sambandinu. „Ísland starfar náið með Evrópusambandinu, bæði í gegnum EES-samninginn og með þátttöku í samstarfi um löggæslu og landamæri. Við erum hins vegar enn utan við það mikilvæga pólitíska bandalag sem sambandið sjálft er.“ Sé þannig ekki með sæti við borðið.

Fimm prósent af einum alþingismanni

Meginreglan hjá NATO er að allar ákvarðanir á vettvangi þess skuli teknar þannig að samstaða sé um þær. Aðildarríkin séu öll sátt við þær. Meginreglan hjá Evrópusambandinu er hins vegar ákvarðanataka þar sem vægi ríkja fer fyrst og fremst eftir því hversu fjölmenn þau eru. Jafnvel í þeim tilfellum þegar reynt er ná samstöðu standa einkum fámennari ríki frammi fyrir því að takist það ekki verði ákvörðun tekin með tilliti til íbúafjölda ríkja sambandsins þar sem fjölmennustu ríkin standa eðli málsins samkvæmt sterkast að vígi og hafa því bæði tögl og hagldir. Sem mjög oft hefur orðið raunin.

Kæmi til þess að Ísland gengi í Evrópusambandið yrði vægi okkar í ráðherraráði þess, valdamestu stofnun sambandsins, þannig allajafna um 0,08% eða sambærilegt við einungis 5% hlutdeild í einum þingmanni á Alþingi. Evrópusambandssinnar vilja þó frekar ræða um þing Evrópusambandsins í þeim efnum þar sem staðan þar yrði örlítið skárri enda ákveðið gólf í þeim efnum. Þannig var það líka áður í ráðherraráðinu. Í þinginu hefði Ísland sex þingmenn af vel yfir 700. Á við hálfan alþingismann. Vitaskuld ávísun á stórkostleg áhrif. Þetta yrði fyrst og fremst svokallað sæti við borðið.

Lokaskrefið evrópskt sambandsríki

Vitanlega er sjálfsagt og eðlilegt að eiga í samstarfi við aðrar þjóðir um sameiginleg hagsmunamál þar sem setið er við sama borð á jafnræðisgrunni og ekki gengið gróflega á fullveldi ríkja. Það á hins vegar ljóslega ekki við um Evrópusambandið enda komið langt út fyrir það að geta talizt milliríkjasamstarf með einhverjum eðlilegum formerkjum. Það þarf þó ekki að koma á óvart þar sem markmiðið með samrunaþróuninni innan sambandsins og forvera þess hefur frá upphafi verið að til yrði að lokum evrópskt sambandsríki. Þannig hefur það þróast og komið langt á veg í þeim efnum.

Fram kom í Schuman-yfirlýsingunni árið 1950, sem markar upphaf samrunaþróunarinnar, að fyrsta skrefið væri að setja kola- og stálframleiðslu Evrópuríkja undir eina stjórn en lokaskrefið evrópskt sambandsríki (e. federation of Europe). Leitun hefur verið að forystumönnum innan Evrópusambandsins sem ekki hafa stutt lokamarkmiðið samhliða því sem það hefur öðlast sífellt fleiri einkenni ríkis. Síðasta ríkisstjórn Þýzkalands, sem innihélt meðal annars systurflokk Viðreisnar, var beinlínis með það í stjórnarsáttmála sínum að áfram yrði unnið að því að til yrði evrópskt sambandsríki.

Kallaði eftir evrópsku heimsveldi

Viðreisn er ljóslega ekki mótfallin þessari þróun í átt að sambandsríki. Síðasta haust var þannig til að mynda Guy Verhofstadt, forseti samtakanna European Movement International, heiðursgestur á landsþingi flokksins en hann er einhver þekktasti stuðningsmaður þess að til verði evrópskt sambandsríki. Verhofstadt lét þó ekki nægja að tala um sambandsríki í ræðu sinni á landsþinginu heldur sagði að sambandið þyrfti að verða að heimsveldi. Hlaut ræðan standandi lófaklapp. Hvað European Movement International varðar voru þau stofnuð um það markmið að til yrði sambandsríki.

Fyrir tæpu ári ritaði Valérie Haye, forseti Renew Europe, þingflokks frjálslyndra á þingi Evrópusambandsins, bréf til Ursulu von der Leyen, forsætisráðherra sambandsins, og António Costa, forseta leiðtogaráðs þess, þess efnis að tímabært væri að sambandið yrði að stórveldi (e. superpower) en samtök systurflokka Viðreisnar í Evrópu, ALDE, eiga aðild að Renew. Sjálfur sótti Pawel þing ALDE í lok október þar sem yfirskriftin var „Gerum Evrópusambandið að stórveldi á heimsvísu“ (e. Making Europe a global superpower). Samvinna ríkja er eitt, samruni í átt að einu ríki allt annað.

Höfundur er sagnfræðingur og alþjóðastjórnmálafræðingur (MA í alþjóðasamskiptum með áherzlu á Evrópufræði og öryggis- og varnarmál).