Stærstur hluti for­eldra falli al­gjör­lega utan af­sláttar­kerfis

Reykjavíkurborg kynnti í morgun breytta Reykjavíkurleið þar sem kynntur var 36 tíma gjaldfrjáls leikskóli, eða 7,2 tíma á dag. Foreldrar eru hvattir til að stytta dvöl á föstudögum. Í nýjum tillögum fá allir einstæðir foreldrar afslátt. Tekjubil hafa verið stækkuð og gjald fyrir skráningardaga hækkað um þúsund krónur frá því áður, í fimm þúsund. Foreldrar skrá nú skráningardaga í september og janúar, en ekki bara í september eins og áður var ákveðið.

Halla Gunnarsdóttir, formaður VR, segir í færslu á Facebook jákvætt að fallið hafi verið frá gríðarlegum hækkunum leikskólagjalda í Reykjavík í nýjum tillögum Reykjavíkurleiðarinnar. Á sama tíma sé þó verið að skerða þjónustu og auka álögur á fullvinnandi foreldra.

Dæmin ekki raunhæf

Halla segir hagsmunabaráttu VR hafa skilað mikilvægum árangri en að samtökin séu enn að rýna breytingarnar. Í færslu á Facebook gagnrýnir hún til dæmis að borgin leggi upp úr því í kynningu sinni að foreldrar geti lækkað leikskólagjöldin sín á ársgrunni og að mesta púðrið fari í að sýna dæmi um foreldra sem séu í raun aðeins lítill hluti foreldra leikskólabarna, það er þau sem ekki eru í fullri vinnu.

„Stærstur hluti foreldra fellur algjörlega utan afsláttarkerfa og ef þau geta ekki stytt vistunartíma barnanna er verið að hækka leikskólagjöld þeirra verulega,“ segir Halla og að í dæmum sem borgin taki til sé ekki tekið tillit til hækkunar gjalds fyrir skráningardaga. 

Alls séu þeir um tíu á ári og allir séu þeir almennir vinnudagar. Þá taki þau heldur ekki með í reikning að það sé verið að bæta við lokunardegi í febrúar og að skráningardagar, sumarleyfi, lokunardagur og starfsdagar séu þá orðnir í kringum 37 á ári.

„Það er langt umfram orlofsheimild ungs fólks á almennum vinnumarkaði.“ 

Þá segir hún það hræðilega hugmynd að tekjutengja leikskólagjöld og að það sé sorglegt að sjá hana verða að veruleika í Reykjavík.

„Tekjutenging á almannaþjónustu er fátæktargilda og margsýnt hefur verið fram á galla hennar. Hún kallar líka á aukna stjórnsýslu og þar með aukið fjármagn sem væri betur varið í að styðja beint við leikskólana.“

Þá gagnrýnir Halla að Líf Magneudóttir, formaður stýrihóps sem kynnti tillögurnar, hafi talað á kynningarfundi um víðtækt samráð við vinnumarkað og verkalýðsfélög. VR hafi sannarlega haft tækifæri til að skila umsögn en að það hafi þurft talsverða eftirfylgni til að fá að funda með stýrihópnum.

Skárri en ekki góðar

„Tillögurnar eru skárri en þær fyrri en þær eru samt í grunninn sambærilegar, það er að nota á verðstýringu gagnvart foreldrum ungra barna. Álögur á fullvinnandi foreldra eru auknar, þvert á skuldbindingar sveitarfélaga gagnvart kjarasamningum,“ segir Halla og hvetur borgarstjórn til að gera eina atlögu í viðbót að þessum tillögum.

Sonja Ýr Þorbergsdóttir, formaður BSRB, segir í aðsendri grein á Vísi að Reykjavíkurborg hafi á sínum tíma rutt brautina þegar kom að uppbyggingu leikskólakerfisins og það komi verulega á óvart að samtökin ætli nú að elta önnur sveitarfélög, eins og Kópavog, með Reykjavíkurleiðinni.

„Reykjavíkurleiðin gengur út á gjaldfrjálsan 36 stunda dvalartíma en svo taka gjöldin stigvaxandi hækkunum umfram það. Útkoman er að hálftíminn umfram 8 stundir verður sá dýrasti á höfuðborgarsvæðinu. Samhliða verða teknir upp tekjutengdir afslættir þar sem tekjuviðmiðin eru langt undir meðallaunum fyrir foreldra í sambúð. Þar að auki þarf að greiða 5.000 kr. fyrir hvern skráningardag,“ segir Sonja í grein sinni.

Hún segir flesta foreldra standa frammi fyrir því að þurfa annaðhvort að greiða mun meira fyrir leikskóladvöl eða draga úr vinnu með tilheyrandi tekjutapi.

„Hópurinn sem gjaldskrárhækkanir bitna verst á eru foreldrar í ósveigjanlegum störfum eða sem eiga lítið sem ekkert bakland; það ýtir undir stéttskiptingu. Þetta bætist ofan á þunga stöðu margra heimila vegna verðbólgu, vaxta og hækkana á nauðsynjavörum á borð við húsnæði, mat, rafmagn og hita sem eru meiri en kjarasamningsbundnar hækkanir stórra hópa,“ segir Sonja.

Starfsfólki og foreldrum stillt upp sem andstæðum

Hún segir umhugsunarefni hvernig svo stórar kerfisbreytingar hafi orðið án nokkurrar pólitískrar umræðu. Starfsfólki leikskóla og foreldrum sé stillt upp sem tveimur andstæðum hópum og það sett þannig upp að hagsmunir þeirra fari ekki saman.

Á sama tíma hafi það ekki verið rætt að sveitarfélög beri ábyrgð á hagsmunum beggja aðila, og barnanna, auk stefnumótunar velferðarþjónustu.

„Mörg þessara sveitarfélaga sem hafa kollvarpað leikskólakerfinu leggja einnig áherslu á lágt útsvar og hafa bent á að sparnaður felist í minni yfirvinnu starfsfólks. Þannig að kerfisbreytingin er sparnaðaraðgerð.“

Hún bendir sömuleiðis á að hvergi í almannaþjónustu sé tekjutenging í gjaldtöku og spyr hvort að það sé eitthvað sem við viljum innleiða hjá barnafjölskyldum.

„Þeim mun hærri sem tekjur foreldra eru, þeim mun hærri skatt greiða þau hlutfallslega og barnabætur þeirra skerðast með hækkandi tekjum auk þess sem fjöldi foreldra á ekki rétt á þeim. Innleiðing tekjutenginga á leikskólagjöldum hefur því veruleg áhrif á jaðarskatta barnafjölskyldna,“ segir Sonja.

Hún segir Ísland standa á krossgötum í leikskólamálum. BSRB hafi lengi barist fyrir því að umönnunarbilið, frá fæðingarorlofi til leikskóla, verði brúað og að nú hafi stjórnvöld, sveitarfélögin og aðilar vinnumarkaðarins komist að sameiginlegri niðurstöðu um hvernig eigi að gera það.

Verði að hefja viðræður um fjármögnun

Tillögur þeirra ganga út á að bæta starfsumhverfi og starfsskilyrði leikskólanna, efla fagstéttir í leikskólum og móta heildstæða stefnu um stuðning við barnafjölskyldur. Fyrsta skrefið á þessari vegferð sé að ríki og sveitarfélög hefji viðræður um uppbyggingu og fjármögnun leikskólastigsins.

„Það er ótækt að áður en til þess kemur séu sveitarfélög að hola kerfið að innan með þjónustuskerðingu, innleiðingu tekjutengingar og verulegrar hækkunar gjaldskrár,“ segir Sonja.

Hún segir mikilvægt að standa vörð um leikskóla, þeir séu eitt mikilvægasta jöfnunar- og jafnréttistæki sem við eigum.

„Um það þarf að standa vörð og bregðast við þeim áskorunum sem blasa við með því að fjölga stöðugildum líkt og skýr krafa var um í ákalli leikskólastjóra borgarinnar og bæta kjör og starfsumhverfi. Leikskólakerfið verður ekki styrkt með niðurskurði. Það verður styrkt með því að fjárfesta í fólkinu sem heldur því uppi og í þjónustunni sem samfélagið treystir á.“