Rúmar sex hundruð milljónir til sjö stjórn­mála­flokka

Ríkisstjórnarflokkarnir fá samanlagt um 322 milljónir eða um helming framlagsins.

Stjórnmálasamtök sem hafa fengið að minnsta kosti einn mann kjörinn eða hlotið að lágmarki 2,5 prósent atkvæða í næstliðnum alþingiskosningum eiga rétt á framlagi úr ríkissjóði. 

Sósíalistaflokkurinn er eini flokkurinn sem fékk styrk en á ekki mann á þingi samkvæmt tilkynningu stjórnarráðsins en Píratar voru þó í sömu stöðu. Sósíalistaflokkurinn fékk fjögurra prósenta fylgi í kosningunum í nóvember 2024 og fékk greiddar um 22 milljónir. Píratar fengu þriggja prósenta fylgi og engan mann á þing. 

Samkvæmt upplýsingum frá Oktavíu Hrund Guðrúnar Jóns, formanni Pírata, eiga þau eftir að fá sinn styrk en þau voru ekki búin að skila öllum tilskildum gögnum þegar úthlutun fór fram. Samkvæmt fjármála- og efnahagsráðuneytinu var flokkurinn ekki búinn að uppfylla upplýsingaskyldu sína gagnvart Ríkisendurskoðun varðandi ársreikning. Ríkisendurskoðun þarf svo að birta ársreikninginn. 

Tólf milljónir í lágmark

Í lögum um starfsemi stjórnmálasamtaka er að finna reglur um framlög ríkis og sveitarfélaga til stjórnmálastarfsemi. Þar kemur fram að stjórnmálasamtök sem hafa fengið að minnsta kosti einn mann kjörinn á þing eigi rétt á 12 milljóna króna grunnrekstrarframlagi úr ríkissjóði á ári hverju. Þá fái stjórnmálasamtök sem fengið hafa að minnsta kosti einn mann kjörinn eða hlotið hafa að lágmarki 2,5 prósent atkvæða í næstliðnum alþingiskosningum framlag úr ríkissjóði samkvæmt ákvörðun í fjárlögum hverju sinni.

Skilyrði fyrir úthlutun á fé úr ríkissjóði, sem og frá sveitarstjórnum, er að viðkomandi stjórnmálasamtök séu skráð á stjórnmálasamtakaskrá og að þau hafi uppfyllt upplýsingaskyldu sína við ríkisendurskoðanda og að ársreikningur þeirra hafi verið birtur.

Endurskoðað verklag

Í tilkynningu stjórnarráðsins um úthlutunina segir að fjármála- og efnahagsráðuneytið hafi farið yfir ferla við greiðslu til stjórnmálasamtaka og gerði viðeigandi úrbætur í kjölfar þess að ábendingar bárust í ársbyrjun 2025 um að framlög hefðu verið greidd árið 2022 án þess að skilyrði um skráningu í stjórnmálasamtakaskrá hefði verið könnuð. Flokkur fólksins fékk synjun á framlagi í fyrra vegna þess að flokkurinn var ekki skráður sem stjórnmálaflokkur. Því var svo breytt síðar á aðalfundi flokksins og hann fékk framlagið svo greitt. Alls fékk flokkurinn 240 milljónir greiddar án þess að vera skráður sem stjórnmálaflokkur og Vinstri græn 207 milljónir.

Fjallað var ítarlega um málið á síðasta ári og það til umræðu hvort flokkarnir ættu að endurgreiða styrkina. Ekki kom þó til þess. Í tilkynningu stjórnarráðsins segir að óskað hafi verið eftir mati Ríkisendurskoðunar á þeim breytingum sem gerðar voru og í febrúar hafi Ríkisendurskoðun birt niðurstöðu um að uppfært verklag ráðuneytisins styrki framkvæmd laga um fjármál stjórnmálasamtaka og frambjóðenda og tryggi að skilyrðum fyrir greiðslum úr ríkissjóði sé fylgt.

Í mati Ríkisendurskoðunar kemur fram að verklagið hafi verið skýrt nánar og bætt þannig að betur sé tryggt að lagaskilyrðum sé fullnægt áður en greiðslur fari fram. Þá er bent á að kanna megi hvort einfaldara og skilvirkara sé að færa umsjón og framkvæmd greiðslna til eins aðila, til dæmis Fjársýslunnar. Einnig er hvatt til þess að umsóknarferill verði formfestur frekar, meðal annars með rafrænu umsóknarkerfi.