​„Hann er svo klár maður“ - Hag­fræði­stofnun HÍ á hálum ís

Á föstudaginn ætlar Hagfræðistofnun Háskóla Íslands að bjóða til fyrirlestrar um kolefnishlutleysi. Við fyrstu sýn virðist þetta vera eðlileg fræðileg umræða um eitt stærsta hagsmunamál samtímans. En þegar rýnt er í dagskrána blasir við hreinasta fásinna, fyrirlesarinn er Frosti Sigurjónsson, maður sem hefur gert það að nánast fullu starfi á síðustu misserum að dylgja um vísindaleg svik og afbaka grundvallarlögmál eðlisfræðinnar.

Bók Frosta, Hitamál, er ekki „innlegg í umræðuna“. Hún er samansafn af löngu marg hröktum rökum sem byggir á sérstaklega valkvæðri gagnaöflun og beinum rangfærslum sem loftslagsfræðingar landsins hafa þegar þurft að eyða dýrmætum tíma í að leiðrétta. Að bjóða honum í ræðustól innan Háskóla Íslands er á pari við að Læknadeild fengi andstæðing bólusetninga til að fjalla um faraldursfræði.

„Hann er svo klár maður“

Viðbrögð forsvarsmanna Hagfræðistofnunar við gagnrýni eru rýr. Forstöðumaðurinn hefur látið hafa eftir sér að hann „þekki nú Frosta“ og að hann sé „klár maður“. Með fullri virðingu: Síðan hvenær varð persónulegt mat á „klárheitum“ kunningja æðra vísindalegri rýni og akademískum kröfum háskólasamfélagsins?

Hlutverk Háskóla Íslands er ekki að vera það hlutlaus „allir mega vera memm“ vettvangur, þetta er ekki leikskóli. Hlutverk háskóla er að sía úr vitleysuna svo samfélagið geti byggt ákvarðanir sínar á þekkingu frekar en áróðri. Með þessu er Hagfræðistofnun að stunda svokallað „academic laundering“, að þvo orðspor gervivísinda með því að gefa þeim vettvang í sölum háskólans.

Þverstæðan í stjórn stofnunarinnar

Það sem vekur einnig athygli mína í þessu máli er samsetning stjórnar Hagfræðistofnunar. Þar situr Brynhildur Davíðsdóttir, prófessor í umhverfis- og auðlindafræði og varaformaður Loftslagsráðs. Loftslagsráð hefur það lögbundna hlutverk að veita stjórnvöldum ráðgjöf um loftslagsmál byggða á vísindum.

Auðvitað situr Brynhildur ekki við stjórnvölinn í daglegum rekstri stofnunarinnar, en hún ber engu að síður einhverja ábyrgð sem stjórnarmaður. Maður getur spurt sig þeirrar spurningar hvort það sé boðlegt að varaformaður Loftslagsráðs sitji í stjórn sem veitir manni pallborð sem gerir lítið úr einmitt þeim vísindum sem ráðinu er ætlað að verja? Er þetta það „faglega jafnvægi“ sem við eigum að búast við frá Háskóla Íslands?

Ábyrgðin á þessum gjörningi liggur þó fyrst og fremst hjá starfsmönnum Hagfræðistofnunar, þeim Sigurði Jóhannessyni og Kára Kristjánssyni. En það er hlutverk stjórnar að grípa í taumana þegar verkferlar bresta og starfsmenn fara út af sporinu með þeim afleiðingum að trúverðugleiki stofnunarinnar, og háskólans alls, skaðast. Ef stjórn Hagfræðistofnunar telur það ekki sitt hlutverk að tryggja lágmarks vísindalega rýni á þeim boðskap sem þar er fluttur í nafni stofnunarinnar, til hvers er þá stjórnin yfirhöfuð?

Ábyrgðin er stofnunarinnar

Svarið sem ég fékk frá Hagfræðisstofnun var að fólk gæti bara mætt og „dæmt sjálft“. Þetta eru undanbrögð og hrein og bein fagleg firring. Almenningur á að geta treyst því að þegar stofnun innan HÍ boðar til fundar, sé búið að lágmarki að sía út augljósar rangfærslur, hvað þá beina afneitun á vísindalegri þekkingu. Það er ekki hlutverk áhorfenda í salnum að vinna vinnuna sem starfsfólk háskólans átti að gera; að leggja faglegt mat á heimildagildi fyrirlesara sem fær, með þessu boði, að baða orðspor sitt í ljóma akademíunnar.

Ef Hagfræðistofnun telur þetta framlag til „líflegrar umræðu“, þá er stofnunin komin langt út fyrir sitt faglega hlutverk. Vísindi eru ekki lýðræði þar sem allar skoðanir vega jafnt. Sumar skoðanir byggja beinlínis á röngum gögnum, og þær eiga hreinlega ekki heima í ræðustól Háskóla Íslands.

Greinarhöfundur er í loftslagshópnum París 1,5 sem berst fyrir því að Íslandi leggi sitt af mörkum til að leysa loftslagsvandann.