Erlent

Rýnt í stöðuna í Úkraínu: Sjálfsprengidrónum rignir yfir bæði Úkraínu og Rúss­land

Samúel Karl Ólason skrifar
Sjálfsprengidróni skotinn niður yfir Kænugarði.
Sjálfsprengidróni skotinn niður yfir Kænugarði. AP/Evgeniy Maloletka

Stríðið í Úkraínu hefur að miklu leyti fallið í skugga stríðs Bandaríkjanna og Íran gegn Ísrael, sem Rússar virðast græða töluvert á. Hermenn Rússlands sækja enn hægt áfram í austurhluta Úkraínu í kostnaðarsamri framsókn. Á sama tíma virðist sífellt færast meiri þungi á langdrægar árásir bæði Rússa en þó sérstaklega Úkraínumanna sem virðast hafa aukið framleiðslu á langdrægum drónum og stýriflaugum.

Útlit er fyrir að enn frekar hafi hægt á framsókn Rússa á undanförnum vikum. Greinendur hugveitunnar Institute for the study of war segja samskiptaörðugleika hafa komið niður á samræmingu rússneskra hersveita og vísa meðal annars til að skerts aðgengis þeirra að netinu gegn Starlink og þess að yfirvöld í Rússlandi hafa reynt að stöðva notkun samskiptamiðilsins Telegram.

Gagnárásir Úkraínumanna eru einnig sagðar hafa komið niður á Rússum, auk árása Úkraínumanna á birgðalínur Rússa en þeim mun hafa fjölgað töluvert í austurhluta Úkraínu. Þær beinast meðal annars að eldsneytisbirgðum, loftvarnarkerfum og birgðakeðjuinnviðum.

Samkvæmt nýlegri greiningu ISW hafa rússneskir hermenn tekið um 1.929,7 ferkílómetra af úkraínsku landsvæði frá 1. október í fyrra til 31. mars. Það samsvarar um 10.66 ferkílómetrum á dag. Á sama tímabili ári áður var hlutfallið 14,9 ferkílómetrar á dag.

Það er svipuð staða og hefur verið uppi um nokkurt skeið.

Mannfall meðal Rússa er talið mikið og á sama tíma segja sérfræðingar að dregið hafi úr fjölda sjálfboðaliða. Því hafa Rússar, samkvæmt ISW, gripið til svokallaðrar „skuggaherkvaðningar“ til að fylla upp í raðir sínar.

Um friðarviðræður er lítið að segja, þar sem þær virðast í dvala vegna stríðsins í Íran en Bandaríkjamenn eru enn að þrýsta á Úkraínumenn að láta af hendi víggirt svæði í austurhluta Úkraínu. Það er landsvæði sem Úkraínumenn telja Rússa ekki geta tekið nema á einhverjum árum og með gífurlegum fórnarkostnaði.

Hér að neðan verður farið yfir stöðuna á víglínunni í Úkraínu, dróna- og eldflaugaárásir í bæði Úkraínu og Rússlandi, áhrif átakanna í Mið-Austurlöndum á stríðið í Úkraínu, aukna notkun dróna á víglínunni, rán á úkraínskum börnum, viðræður, hergagnaframleiðslu í Úkraínu og ýmislegt fleira.

Enn litlar hreyfingar á víglínunni

Eins og hefur verið um langt skeið eru helstu átökin í austurhluta Úkraínu, þar sem Rússar virðast leggja mesta áherslu á Donbas-svæðið svokallaða, sem myndað er af Dónetsk- og Lúhanskhéruðum. Rússar hafa einnig gert árásir í Karkív-héraði í norðurhluta landsins.

Bardagar geisa í Sapórisjíahéraði í suðurhluta Úkraínu en það var lengi vel það svæði þar sem Rússar sóttu hvað mest fram í landinu.

Hér að neðan má sjá myndband frá víglínunni nærri Huliaipole, þar sem úkraínskur skriðdreki var notaður gegn rússneskum hermönnum í skotgröfum.

Þá hafa Rússar sótt fram kringum Pokrovsk í austurhluta landsins en harðir bardagar geisa enn á því svæði, eins og á undanförnum tveimur árum.

Úkraínumenn hafa gert gagnárásir á svæðinu nærri Pokrovks og hafa þær náð árangri. Þá virðast Úkraínumenn enn með yfirhöndina við Kúpíansk, eftir að hafa rekið Rússa á brott frá borginni fyrr á árinu.

Svæðið við Pokrovsk er það virkast á víglínunni, samkvæmt Oleksander Sirskí, yfirmanni herafla Úkraínu. Hann sagði á Facebook í gær að hann hefði heimsótt hermenn á svæðinu rætt við þá um þarfir þeirra.

Þá tók hann fram að á undanfarinni viku hefðu úkraínskir hermenn á svæðinu varist 291 árás frá Rússum.

Hér að neðan á kortum frá bandarísku hugveitunni Institute for the Study of War má sjá hvar helst hefur verið barist að undanförnu. Ítarlegra yfirlit yfir stöðuna á víglínunni má finna á vef sem kallast Deepstate.

EMBEDDA NÝJASTA STÖÐUTÍST ISW - 

Umfangsmeiri árásir, beggja vegna

Árásir Rússa á Úkraínu með bæði drónum og ýmiskonar eldflaugum hafa aukist til muna á undanförnum vikum. Notkun sjálfsprengidróna hefur aukist sérstaklega mikið og hefur hundruðum þeirra verið flogið að skotmörkum víðsvegar í Úkraínu.

Sjá einnig: Tæp­lega þúsund drónar á einum sólar­hring

Einn greiningaraðili sagði frá því á dögunum að í mars hefðu Rússar notast við 6.462 dróna til árása í Úkraínu. Það eru fleiri drónar en Rússar notuðu á fyrstu tveimur árunum eftir að þeir fengu tæknina frá klerkastjórninni í Íran.

Í meðfylgjandi tístum má sjá hver gífurlega umfangsmikil aukningin í notkun dróna hefur verið en gögnin byggja á upplýsingum frá hernaðaryfirvöldum í Úkraínu. 

Í gær bönuðu Rússar að minnsta kosti fjórum í drónaárásum á Úkraínu. Þær árásir voru gerðar að degi til, sem Rússar og Úkraínumenn gera sjaldan. Töluvert auðveldara er að sjá drónana og granda þeim að degi til.

Vólódímír Selenskí, forseti Úkraínu, vakti nýlega athygli á því hver mikið þessum árásum hefði fjölgað og umfang þeirra aukist. Þá notuðust Rússar við rúmlega þrjú þúsund dróna á einni viku. Var það til viðbótar við fjörutíu eldflaugar og 1.450 sprengjur sem varpað er nærri víglínunni.

Fjölga árásum í Rússlandi

Úkraínumenn hafa einnig gefið töluvert í þegar kemur að dróna- og stýriflaugaárásum í Rússlandi. Þær hafa verið mun umfangsmeiri en áður og hefur sérstök áhersla verið lögð á olíuvinnsluinnviði í Rússlandi. Árásir hafa til að mynda ítrekað verið gerðar á dælustöðvar Rússa við Eystrasaltshafið á undanförnum dögum en árásir þessar eru taldar hafa komið verulega niður á getu Rússa til að flytja olíu úr landi.

Nánar er fjallað um þær árásir og áhrif þeirra hér neðar í greininni.

Árásir hafa einnig verið gerðar á skotmörk annarsstaðar og jafnvel djúpt inni í Rússlandi.

Sergei Shoigu, fyrrverandi varnarmálaráðherra og núverandi formaður þjóðaröryggisráðs Rússlands, varaði við því í mars að ekkert hérað Rússlands væri lengur öruggt gagnvart árásum frá Úkraínu, sem hann kallaði „hryðjuverkaárásir“.

Hann sagði Úkraínumenn hafa gert 1.830 slíkar árásir í Rússlandi í fyrra en árið 2024 hefðu þær verið 1.101.

Sjá einnig: Segir ekkert hérað Rúss­lands öruggt lengur

Þessi árangur er að miklu leyti rakinn til þess að Úkraínumenn hafa um langt skeið lagt sérstaka áherslu á það að finna og granda rússneskum loftvarnarkerfum. Þar segjast Úkraínumenn hafa náð miklum árangri og mun sá árangur nú gera þeim kleift að gera umfangsmeiri árásir og dýpra inn í Rússland.

Afleiðingar drónaárásar á sögufræga byggingu í Lviv í vesturhluta Úkraínu þann 24. mars.APo/Mykola Tys

Þannig vonast Úkraínumenn til að geta gert frekari árásir gegn hergagnaframleiðslu í Rússlandi og olíuvinnsluinnviðum.

Í samtali við Kiev Independent segja úkraínskir hermenn og greinendur að nú þegar hafi myndast holur á loftvörnum Rússa. Þessar holur hafa Úkraínumenn meðal annars notað til áðurnefndra árása á dælustöðvar í Rússlandi.

Spila sífellt stærri rullu

Drónar hafa spilað sífellt stærri rullu í átökunum í Úkraínu, þar sem víglínurnar hreyfast lítið. Í síðasta mánuði sagði Vólódímír Selenskí, forseti Úkraínu, að um níutíu prósent af mannfalli Rússa á víglínunni væri til komið vegna dróna Úkraínumanna.

Það hefur lengi legið fyrir að örsmár hluti þeirra sem deyr í stríðinu í Úkraínu deyja í skotbardaga við aðra hermenn. Langflestir deyja vegna dróna og því næst kemur stórskotalið.

Því hefur verið haldið fram að þetta sé tiltölulega ódýr leið til að fella hermenn. Það kom til að mynda fram í nýlegri umfjöllun 60 mínútna um drónahernað í Úkraínu. Þá sagði úkraínskur embættismaður að það kostaði minna en þúsund dali að fella rússneskan hermann með dróna.

Hermaður, sem barist hefur lengi í Úkraínu og kemur að drónahernaði þar, segir það þó ekki rétt. Í fyrsta lagi séu drónar dýrari en þúsund dalir í framleiðslu og þar að auki þurfi oft fjölmarga dróna til að fella einn hermann. Að meðaltali þurfi um fimm til sjö dróna gegn hverjum hermanni og kannski fleiri en fimmtán til að granda skrið- og bryndrekum.

Drónar hafa einnig spilað sífellt stærri rullu á jörðu niðri. Herforinginn Andriy Biletsky, sem stýrir þriðju stórdeild (corps) úkraínska hersins og heldur utan um varnir Úkraínumanna á stórum hluta víglínunnar í austurhluta landsins, sagði í nýlegu viðtali að innleiðing dróna og sjálfstýrðra skotpalla á jörðu niðri gæti dregið úr þörf fyrir mannafla um allt að þrjátíu prósent.

Úkraínskur hermaður setur saman dróna nærri víglínunni í Karkív.AP/Nikoletta Stoyanova

Biletsky sagði að verulega væri verið að auka notkun slíkra kerfa í Úkraínu. Til skamms tíma væri hægt að fækka hermönnum á víglínunni um allt að þriðjung. Til lengri tíma myndi þurfa mun færri hermenn til að manna víglínuna.

Þessa vinnu sagði hann þegar byrjaða en hún væri komin mislangt hjá úkraínskum herdeildum.

Úkraínskir hermenn notuðu í mars lítinn sjálfsprengidróna til að granda rússneskri Ka-52 herþyrlu. Þær eru meðal háþróuðustu hergagna Rússa og eru mjög dýrar í framleiðslu.

Að draga úr þörf fyrir mannafla er mjög mikilvægt fyrir Úkraínumenn sem glímt hafa við mikla manneklu um langt skeið. Oleksander Sirskí, yfirmaður herafla Úkraínu, segir stöðuna hafa skánað þegar kemur að herkvaðningu en þörfin á vel þjálfuðum og viljugum hermönnum hefði aukist.

Selenskí í leit að peningum og stuðningi í Mið-Austurlöndum

Vólódímír Selenskí, forseti Úkraínu, fór í opinbert ferðalag um Mið-Austurlönd. Þau lönd sem hann heimsótti hafa orðið fyrir árásum frá Íran, þar sem notast hefur verið við samblöndu skotflauga og sjálfsprengidróna. Úkraínumenn hafa orðið fyrir slíkum árásum frá Rússlandi um árabil en sjálfsprengidrónana fengu Rússar upprunalega frá Íran.

Þá eru Rússar sagðir hafa útvegað Írönum fleiri dróna, upplýsingar um möguleg skotmörk og kennt Írönum eitthvað af þeim lexíum sem þeir hafa lært á undanförnum árum.

Í Mið-Austurlöndum hafa gífurlega dýr flugskeyti úr loftvarnarkerfum sem hönnuð eru til að skjóta niður herflugvélar og skot- og stýriflaugar verið notuð til að granda þessum ódýru drónum. Slíkt gengur ekki upp til lengdar, þar sem framleiðsla á þessum flugskeytum er tímafrek og mjög dýr.

Úkraínumenn hafa frá því árásir Rússa hófust þróað lagaskipt varnarkerfi gegn þessum drónum. Notast er við margskonar skynjara til að kortleggja ferðir drónanna yfir Úkraínu og til að skjóta þá niður eða granda með rafrænum truflunum.

Þeir vakta einnig rússneska gervihnetti og þeim er iðulega beint að stöðum sem Rússar ætla sér að ráðast á.

Meðal annars notast Úkraínumenn við þyrlur, ódýr eldri flugskeyti sem búið er að breyta svo hægt sé að stýra þeim með leisergeislum, teymi hermanna á pallbílum með loftvarnarbyssur, önnur sérstök loftvarnarkerfi og jafnvel gamlar tveggja sæta flugvélar þar sem farþeginn er vopnaður haglabyssu og/eða riffli til að skjóta drónana niður.

Hér að neðan má sjá sjálfvirka vélbyssu sem starfsmenn úkraínsks fyrirtækis hafa þróað og framleitt til að skjóta niður sjálfsprengidróna.

Ein besta leiðin sem Úkraínumenn hafa þróað til að granda sjálfsprengidrónum eru þó hraðskreiðir drónar sem stýrt er með sýndarveruleikagleraugum en þeir eru tiltölulega ódýrir í framleiðslu.

Simon Ostrovsky, fréttamaður PBS, gerði nýverið sérstaka frétt um þessa dróna og áhrifin sem þeir hafa haft á loftvarnir Úkraínumanna. Einnig fjallaði hann um möguleg framtíðaráhrif þeirra og það að Bandaríkjamenn hafi dregið verulega úr stuðningi sínum við Úkraínu.

Úkraínumenn hafa sent teymi sérfræðinga til Mið-Austurlanda til að aðstoða hermenn þar við loftvarnir og aðstoða við að verjast drónunum frá Íran.

Eins og fram kemur í grein Wall Street Journal um ferðalag Selenskís hafa ráðamenn í Mið-Austurlöndum að mestu ekki tekið afstöðu þegar kemur að innrás Rússa í Úkraínu. Með ferð sinni og aðstoð Úkraínu vill Selenskí sýna að mörg af ríkjum Mið-Austurlanda eiga sömu óvini og Úkraínumenn.

Þá eru Úkraínumenn einnig á höttunum eftir fjárfestingum og hernaðaraðstoð, þar sem ríkisstjórn Donalds Trump hefur svo gott sem hætt allri slíkri aðstoð handa Úkraínumönnum. Selenskí hefur einnig kallað eftir aðstoð við að þrýsta á Rússa efnahagslega.

Sjá einnig: Vilja tækni og peninga fyrir aðstoð gegn írönskum drónum

Selenskí gerði tvo samninga á ferð sinni um Mið-Austurlönd. Annar var tíu ára samstarfssamningur við Sádi-Arabíu og Katar og þá er einnig samningur í vinnslu við Sameinuðu arabísku furstadæmin.

Þessir samningar eru sagðir snúast um framleiðslu hergagna í Úkraínu en á því eru Úkraínumenn líklegir til að græða verulega á.

Með aukinni notkun dróna í loft og á jörðu niðri vonast Úkraínumenn til að geta dregið úr þörfinni á hermönnum á víglínunni.AP/Nikoletta Stoyanova

Þurfa fjármagn til hergagnaframleiðslu

Framleiðslugeta Úkraínumanna á hergögnum er töluverð en ekki hefur verið hægt að fjármagna hana að fullu. Verksmiðjur í landinu hafa því ekki verið nýttar til fulls frá því innrás Rússa hófst í febrúar 2022.

Þá voru sett á herlög í Úkraínu sem fela meðal annars í sér að útflutningur hergagna var bannaður. Úkraínumenn hafa ekki getað fjármagnað framleiðsluna að fullu síðan þá en hafa notið aðstoðar bakhjarla sinna í Evrópu og um tíma í Bandaríkjunum.

Ein leið til þess hefur kallast „danska leiðin“ og hafa Íslendingar einnig notast við hana til að styðja Úkraínumenn.

Sjá einnig: Danska leiðin vekur lukku meðal bakhjarla Úkraínu

Í síðustu rýningu var sagt frá því að Úkraínumenn hefðu heimilað úkraínskum fyrirtækjum, og þá sérstaklega drónafyrirtækjum, að opna verksmiðjur erlendis og selja vopn úr landi. Með þessu vilja ráðamenn í Úkraínu bæði halda hergagnaframleiðslu við þar í landi og þróa nýja tekjulind fyrir fjársvelt hagkerfi Úkraínu.

Með því að gera sambærilega samninga við ríki í Mið-Austurlöndum hafa Úkraínumenn bætt stöðu sína enn frekar þegar kemur að framleiðslu hergagna og fjármagni ætluðu slíkri framleiðslu.

Þurfa nauðsynlega lán frá ESB

Ríkisrekstur Úkraínu stendur verulega höllum fæti vegna fjársveltis. Leiðtogar Evrópusambandsins hafa reynt að veita Úkraínu níutíu milljarða lán en það hefur dregist verulega vegna andstöðu Viktors Orbán, forsætisráðherra Ungverjalands, sem hefur staðið í vegi þess að lánið hafi verið veitt.

Orbán sagðist í desember ætla að samþykkja lánveitinguna svo lengi sem Ungverjar yrðu ekki meðal lánveitenda en gekk bak orða sinna, sem reiddi aðra leiðtoga í Evrópu til mikillar reiði.

Sjá einnig: Orbán stendur í vegi fyrir lán­veitingunni til Úkraínu

Upprunalega stóð til að reyna að nota frystar eigur Rússa í Evrópu til að fjármagna lánveitinguna en það gekk ekki eftir.

Vólódímír Selenskí, forseti Úkraínu, varaði við því á dögunum að ef lánveitingin yrði ekki samþykkt gæti ríkisrekstur Úkraínu orðið mjög erfiður. Það gæti gert Úkraínumönnum ómögulegt að undirbúa sig fyrir erfiði næsta vetrar.

Forsetinn sagði nauðsynlegt að styrkja orkukerfi og nauðsynlega innviði Úkraínu eins og vatnsveitur fyrir komandi vetur. Markmiðið væri að forða þjóðinni frá álíka erfiðleikum eins og hún upplifði þennan vetur.

Þessi vinna er ekki hafin, vegna skorts á fjármagni.

Selenskí sagði að þetta þyrfti að leysa sem fyrst.

„Við stöndum í þeirri trú að evrópskir leiðtogar séu mun kraftmeiri sameinaðir en einn einstaklingur.“

Rán á börnum glæpir gegn mannkyninu

Sérfræðingar Sameinuðu þjóðanna sögðu í síðasta mánuði að rán Rússa á úkraínskum börnum og flutningur þeirra til Rússlands væru glæpir gegn mannkyninu og stríðsglæpir. Þetta kom fram í nýrri skýrslu rannsakenda Mannréttindaráðs Sameinuðu þjóðanna.

Rannsakendurnir sögðu æðstu ráðamenn Rússlands hafa komið að því að flytja þúsundir barna frá hernumdum svæðum í Úkraínu. Vladimír Pútín, forseti, hafi komið að þessum ránum með opinberum hætti.

Úkraínumenn segja að tæplega tuttugu þúsund börnum hafi verið rænt og þau flutt til Rússlands og Belarús. Um áttatíu prósentum af þessum börnum hefur ekki verið skilað, samkvæmt frétt BBC.

Ráðamenn í Rússlandi, og þar á meðal Pútín, hafa lengi haldið því fram að engum börnum hafi verið rænt. Þeim hafi verið bjargað.

Alþjóðlegi sakamáladómstóllinn (ICC) gaf árið 2023 út handtökuskipun á hendur Pútins og Maríu Alekseyevna Lvova-Belova, nokkurskonar umboðskonu barna í Rússlandi, vegna ránanna.

Sjá einnig: Gefa út handtökuskipun á hendur Pútín

Sameinuðu þjóðirnar segja að þau börn sem hafa snúið aftur til Úkraínu þjáist af miklum kvíða og fleiri kvillum og að þau hafi oft verið beitt ofbeldi í Rússlandi. Einu barni var sagt að Úkraína væri ekki lengur til, allt væri brunnið til grunna og foreldrar þess líklega dánir.

Rannsakendur SÞ segjast einnig hafa skráð fjölda kynferðisbrota sem rússneskir hermenn hafi framið í Úkraínu á undanförnum mánuðum. Í einu tilfelli var þrettán ára stúlku nauðgað og önnur kona eignaðist barn eftir að hafa verið nauðgað af hermanni.

Úkraínskur hermaður á göngu í Kostiantinívka í Dónetskhéraði. Það að hermenn falli í beinum átökum við aðra hermenn er orðið mjög sjaldgæft á víglínunni í Úkraínu.Getty/Kostiantyn Liberov, Libkos

Rússar sigurvegarar í stríðinu gegn Íran?

Eins og fram kom í inngangi hefur stríðið í Úkraínu fallið nokkuð í skuggann af stríði Bandaríkjanna og Ísrael gegn Íran. Stríðin tvö eru þó að miklu leyti tengd og má færa rök fyrir því að þeir sem hafi hingað til grætt hvað mest á því séu Rússar.

Í fyrsta lagi, þá hafa Rússar horft upp á gjána sem myndast hefur milli Bandaríkjanna annarsvegar og flestra hinna aðildarríkja NATO og fleiri vestrænna landa hins vegar stækka töluvert vegna stríðsins.

Það er gjá sem Rússar hafa sjálfir reynt að mynda um árabil en hún hefur orðið mun sýnilegri eftir að Trump tók aftur við embætti forseta Bandaríkjanna í fyrra. Frá því Ísraelar og Bandaríkjamenn hófu árásir á Íran og Íranir lokuðu Hormússundi hefur Trump margsinnis farið hörðum orðum um bandalagsríki Bandaríkjanna fyrir að stökkva ekki til og aðstoða hann um leið og hann kallaði eftir aðstoð, á sama tíma og hann sagði aðstoð óþarfa.

Sjá einnig: „Banda­ríkin verða ekki lengur til staðar fyrir ykkur“

Í annan stað hafa Bandaríkjamenn gengið verulega á vopnabúr sín og annarra bandamanna í stríðinu gegn Íran. Þeir hafa notað fjölmargar verðmætar stýriflaugar og sprengjur sem Úkraínumenn og bakhjarlar þeirra hafa viljað kaupa af Bandaríkjunum.

Það sem munar þó sérstaklega um eru flugskeyti í loftvarnarkerfi og F-16 herþotur. Fjallað er um það hér ofar hvernig hermenn í Mið-Austurlöndum hafa notað rándýr flugskeyti úr Patriot-loftvarnarkerfum til að granda ódýrum drónum.

Þessi flugskeyti eru hönnuð til að skjóta niður skotflaugar, stýriflaugar og herþotur. Sum þeirra kosta um fjórar milljónir dala í framleiðslu og framleiðsla þeirra er langt frá því að anna eftirspurn.

Mörg ríki Evrópu hafa þegar sent eigin flugskeyti og Patriot-kerfi til Úkraínu, en það eru einu varnir Úkraínumanna gegn rússneskum skotflaugum en Rússar eru taldir framleiða um áttatíu slíkar flaugar í mánuði.

Sjá einnig: Leita til Úkraínu­manna vegna íranskra sjálfsprengidróna

Wall Street Journal sagði nýverið frá því að Locheed Martin hefði framleitt sex hundruð PAC-3 flugskeyti, sem eru helstu flugskeytin sem notuð eru í Patriot, allt síðasta ár. Við hefðbundnar kringumstæður eru að minnsta kosti tvö flugskeyti notuð til að skjóta niður stýriflaug.

Hundruðum flugskeyta fyrir Patriot hefur verið skotið frá því stríðið gegn Íran hófst.

Selenskí sagði á dögunum að Úkraína og ríki Mið-Austurlanda væru beitt sömu vopnum, hvort sem þau kæmu frá Rússlandi eða Íran. Allir yrðu fyrir áhrifum stríðanna tveggja. Þá kallaði hann eftir samhæfðum aðgerðum og að hefja þyrfti sameiginlega framleiðslu á nútímalegum og í senn skilvirkum vopnum.

„Við þurfum að sameina krafta okkar svo fólk geti lifað í friði í Evrópu, Mið-Austurlöndum og öðrum hlutum heimsins.“

Það þriðja helsta sem nefna má sem Rússar hagnast á þegar kemur að stríðinu gegn Íran er að olíuverð hefur hækkað verulega og er það Rússum til hags, eða hvað? Það fær sér kafla.

Ekki fyrirséð með auknar tekjur vegna hækkandi olíuverðs

Olíuverð hefur hækkað verulega vegna stríðsins. Það hefur leitt til aukinna tekna Rússa af sölu olíu og til þess að ríkisstjórn Donalds Trump hefur létt á refsiaðgerðum gegn Rússum. Þá hafa ríki eins og Indland, sem voru byrjuð að draga úr kaupum á olíu frá Rússlandi, aukið kaupin aftur, með heimild frá Bandaríkjamönnum.

Árásir Úkraínumanna á orkuinnviði í Rússlandi hafa þó sett strik í reikninginn og dregið úr því hve mikið Rússar geta grætt á hærra orkuverði. Sala á olíu er helsta tekjulind rússneska ríkisins.

Sjá einnig: Úkraínskir drónar brotlentu í Finn­landi

Meiri kraftur var settur í þessar árásir vegna hækkandi olíuverðs. Margar hafa beinst að dælustöðvum Rússa þar sem olíu er dælt um borð í svokölluð skuggaskip. Árásir hafa til að mynda verið gerðar á þrjár helstu dælustöðvar Rússa. Þær eru í Novorossísk við Svartahaf og í Primorsk og Ust-Luga við Eystrasaltshaf.

Þetta eru hafnir sem Rússar nota til að fylla á skuggaskip sín svokölluð. Útlit er fyrir að það sé ekki hægt að svo stöddu, eins og meðfylgjandi skjáskot af MarineTraffic gefur til kynna. Ekkert hefur þó verið staðfest í þessum efnum.

Í síðustu viku sagði Reuters frá því að árásirnar hefðu dregið úr útflutningsgetu Rússa um að minnsta kosti fjörutíu prósent. Það samsvarar um tveimur milljónum tunna á dag.

Árásir hafa einnig verið gerðar á olíuleiðslur og olíuvinnslur í Rússlandi.

Selenskí sagði frá því að ráðamenn í öðrum ríkjum hefðu sent skilaboð til Kænugarðs og beðið um að dregið yrði úr þessum árásum á olíuinnviði í Rússlandi. Þá sagði hann að ef Rússar hættu árásum á orkuinnviði í Úkraínu myndu Úkraínumenn hætta árásum á olíuinnviði í Rússlandi.

Forsetinn ítrekaði einnig að Úkraínumenn væru opnir fyrir viðræðum um vopnahlé.

Vladimír Pútín, forseti Rússlands, varaði rússneska auðjöfra við því á dögunum að hátt olíuverð myndi líklega ekki vara lengi. Þetta sagði hann á fundi með auðjöfrum þar sem forsetinn er sagður hafa beðið ríkustu menn Rússlands um að styrkja ríkisreksturinn með frjálsum framlögum.

Fjárhagsstaða Rússlands hefur versnað verulega vegna innrásarinnar í Úkraínu, refsiaðgerða og árása Úkraínumanna í Rússlandi, svo eitthvað sé nefnt. Fjárútlát ríkisins til varnarmála jukust um 42 prósent í fyrra, samanborið við árið 2024, og var nýlega ákveðið að fara í um tíu prósenta flatan niðurskurð hjá ríkinu.

Áður hafa skattar á fyrirtæki og virðisaukaskattur verið hækkaðir í Rússlandi.

Samkvæmt frétt FT var halli ríkisreksturs Rússlands í janúar og febrúar rúmlega níutíu prósent af öllum áætluðum halla ársins 2026. Er það að miklu leyti rakið til hertra refsiaðgerða sem þvinguðu Rússa til að selja olíu á miklum afslætti og fældu viðskiptavini á brott.

Á fundinum mun Pútín einnig hafa heitið því að halda stríðsrekstrinum í Úkraínu áfram, í það minnsta þar til Rússar hafi hernumið allt Donbas-svæðið svokallaða.

Þrýsta enn á Úkraínumenn til að verða við kröfum Rússa

Lítið sem ekkert hefur breyst hvað varðar friðarviðræður á undanförnum mánuðum. Rússar krefjast þess enn að Úkraínumenn hörfi frá því landsvæði sem þeir halda í Dónetsk-héraði í austurhluta Úkraínu. Rússar hafa lagt mikið púður í að hernema það svæði.

Þeir hafa sótt hægt fram í austurhluta Úkraínu en það er talið hafa kostað Rússa verulega í mönnum og hergögnum.

Úkraínumenn halda enn tiltölulega stórum hluta af Dónetsk-héraði. Svæðið var á árum áður hernumið af Rússum og úkraínskum aðskilnaðarsinnum í austurhluta Úkraínu en Úkraínumenn náðu því aftur og hafa síðan þá byggt upp miklar varnir þar.

Á kortinu hér að neðan má sjá grófa mynd af stöðunni í Úkraínu, eins og hún var í febrúar þegar fjögur ár voru liðin frá því að innrásin hófst. Einnig má sjá muninn á milli ára. Þá má sjá hvar Donbas-svæðið er og Dónetsk- og Lúhansk-héruð.

Yfirráðasvæði Rússa

Ráðamenn í Úkraínu hafa ekki viljað yfirgefa þetta svæði. Þeir telja það geta reynst stökkpallur fyrir Rússa til að sækja fram lengra inn í Úkraínu geri þeir aðra innrás seinna meir. Þar að auki eru Úkraínumenn sannfærðir um að Rússar hafi ekki burði til að hernema svæðið nema yfir langan tíma og með gífurlegum fórnarkostnaði.

Rússar hafa þess í stað reynt að fá Bandaríkjamenn til að þrýsta á Úkraínumenn til að gefa landsvæðið eftir.

Selenskí sagði nýverið frá því að ríkisstjórn Donalds Trump í Bandaríkjunum hefði boðið Úkraínumönnum ótilgreindar öryggistryggingar ef Úkraínumenn myndu hörfa alfarið frá Donbas-svæðinu.

Ætla aldrei að skila „Novorossia“

Kröfur Rússa hafa ávallt verið meiri en þær að vilja Donbas-svæðið svokallaða, sem samanstendur af Dónetsk og Lúhansk-héruðum. Rússar hafa innlimað fimm héruð Úkraínu inn í rússneska ríkissambandið, samkvæmt breytingum sem gerðar voru á stjórnarskrá Rússlands á undanförnum árum. Um er að ræða Krímskaga, Kherson, Sapórisjía, Dónetsk og Lúhansk.

Af þessum héruðum stjórna Rússar eingöngu Krímskaga og Lúhansk að fullu.

Bæði Pútín og Sergei Lavrov, utanríkisráðherra Rússlands, hafa að undanförnu talað um að ná einnig svæði sem Rússar kalla „Novorossia“. Það er nafn yfir allan suðurhluta Úkraínu sem notað var á tímum rússneska keisaraveldisins. Það svæði nær yfir alla strandlengju Úkraínu og mun stærri hluta landsins en Rússar gera þegar tilkall til.

Í þeim héruðum sem Rússar hafa tök á eru þeir að verja fúlgum fjár í uppbyggingu samgönguinnviða og nýtingu auðlinda.

Markmið þessara framkvæmda, samkvæmt frétt Reuters, er að samtvinna hernumin svæði við Rússland og grafa undan kröfum Úkraínumanna um að þessum landsvæðum verði skilað.

Þá er haft eftir ráðamönnum í Rússlandi að þessi hernumdu svæði beri nú nafið „Novorossia“. Pútín sjálfur hefur ítrekað talað um þetta sem sögulegt yfirráðasvæði Rússa.

Uppbygging þessi snýr að miklu leyti að samgöngum, eins og lestarteinum og hraðbrautum, sem gera Rússum kleift að flytja herafla um svæðið. Í samtali við Reuters sagði Selenskí að uppbyggingin væri í raun ekki borgaralegs eðlis. Vísaði hann til meintrar uppbyggingar Rússa á Krímskaga og sagði hana alla snúast um hernaðarinnviði.

Sérfræðingar segja uppbygginguna og eðli hennar til marks um að Rússar ætli sér aldrei að skila landsvæðinu í mögulegum friðarviðræðum.

Dmitrí Peskóv, talsmaður Pútíns, svaraði fyrirspurn Reuters á þann veg að héruðin væru mikilvægur hluti rússneska sambandsríkisins. Það væri búið að festa það í stjórnarskrá Rússlands.

Rýnt í stöðuna í Úkraínu Fréttaskýringar Úkraína Innrás Rússa í Úkraínu Rússland Hernaður

Mest lesið


Fleiri fréttir

Sjá meira


×

Mest lesið