Verða Ís­lendingar kvaddir í evrópskan her?

Nei

Í umræðunni um Evrópusambandið undanfarið hefur verið rætt um þann möguleika hvort Íslendingar þurfi að manna „evrópskan her“ ef við skyldum ganga þangað inn.

Fjallað hefur verið um þetta eins og staðreynd, sem vekur skiljanlega upp ótta. En staðreyndin er hins vegar sú að þetta er ekki rétt. Í 42. gr. sáttmála um Evrópusambandið kemur skýrt fram að ESB virðir stjórnskipulega sérstöðu ríkja. Ísland er herlaust land Þar segir líka að skuldbinding gagnvart NATO hafi forgang og þar sem Ísland er í NATO getur ESB ekki “yfirboðið” eða breyta þeim skyldum sem við höfum nú þegar gengist við sem stofnaðilar að NATO..

Litli kallinn við borðið

En gefum okkur að Ísland sé innan ESB og það komi tillaga að því að stofna evrópskan her, hvað næst? Til að gera slíkt þarf samþykki frá öllum aðildarríkjum, sem þýðir að Ísland, eða það sem andstæðingar kalla „litla kallinn við borðið“, hefur fullt neitunarvald. Meirihlutaatkvæði getur ekki þvingað þjóð til að gerast hluti af evrópskum her gegn vilja sínum.

Gefum okkur að öll aðildarríki segi já. Ísland þar með talið. Þá kemur seinni tryggingin í ljós. Þótt Ísland myndi samþykkja að ESB mætti þróa sameiginlegar varnir kemur 42. gr. aftur til álita. Hún segir að samstarf megi aldrei ganga gegn sérstöðu ríkja. Við getum verið við borðið, við getum verið sammála um að Evrópa þurfi að verja sig en það myndi samt útiloka að við yrðum þvinguð til að mæta vopnuð. Við yrðum ekki bara með neitunarvald um hvort eitthvað væri gert, heldur hefðum við stjórnarskrárvarinn rétt á að ákveða hvernig við leggðum okkar af mörkum.

Samþykkt án andmæla.

Til að kóróna allt saman þá liggja staðreyndirnar fyrir í skjölum frá síðustu aðildarviðræðum Íslands. Þar var kafli um varnarmál opnaður og lokaður á þeim forsendum að Ísland væri og yrði áfram herlaus þjóð. ESB viðurkenndi þessa sérstöðu okkar án andmæla.

Ísland myndi aldrei vera neytt til að fjármagna vopnakaup. Ísland yrði aldrei þvingað til þess að stofna her. Okkar framlag gæti farið í sjúkrabúnað, jarðsprengjueyðingar, hlífðarbúnað og mannúðaraðstoð. Við gætum ávallt tryggt að okkar framlag væri alltaf í takt við okkar markmið sem friðarsinnuð þjóð.

Höfundur er stjórnarmaður Viðreisnar í Reykjavík.