Skugginn sem eltir: Þegar ein­elti full­orðinna fær að þrífast

Einelti er ekki bara eitthvað sem gerist í frímínútum á skólalóðinni. Fyrir marga er það skuggi sem fylgir manni inn í fullorðinsárin, litar sjálfsmyndina og hefur áhrif á hvernig við tökumst á við heiminn. Sem barn sem var lagt í harkalegt einelti – þrátt fyrir að eiga vini, standa mig vel í skóla og vera virkur í íþróttum – skildi ég aldrei af hverju ég var skotmark. Þessi reynsla skildi eftir sig sár sem gerðu mig síðar meir að auðveldu skotmarki fyrir óréttlæti á vinnustöðum og í félagslegum samskiptum fullorðinna.

En þessi erfiða reynsla hefur líka gefið mér dýrmæta, en sársaukafulla, ofur-vitund. Ég finn það strax þegar fullorðið fólk notar orð eða gjörðir til að niðurlægja aðra í þeim tilgangi að upphefja sjálft sig eða ná fram eigin hagsmunum.

**Þegar valdið er notað sem vopn**

Það er sláandi að fylgjast með fólki í áhrifastöðum sýna af sér hegðun sem einkennist af einelti. Við sjáum þetta í hagsmunabaráttu verkalýðsfélaga, þar sem harka í garð einstaklinga virðist stundum vega þyngra en málefnin sjálf. Þegar forysta eins félags, líkt og dæmin sýna með Eflingu, herjar á forystu annars félags eins og VR með persónulegum aðdróttunum, þá er það ekki lengur málefnaleg barátta – það er niðurbrot.

Enn alvarlegra er þegar kjörnir fulltrúar á Alþingi nota stöðu sína til að sá sundrung. Má þar nefna orðræðu varaformanns Miðflokksins varðandi regnbogafána í skólum. Með því að gera tákn um kærleika og viðurkenningu að pólitísku bitbeini, er ráðist gegn hópi ungs fólks sem sögulega hefur verið útskúfaður. Það er hrollvekjandi að fylgjast með hvernig „háttvirtir“ þingmenn sá þessari illsku hjá óþroskuðum einstaklingum sem eru annars að móta með sér umburðarlyndi. Að fórna velferð viðkvæmra minnihlutahópa fyrir eigin athyglissýki og pólitíska hagsmuni er ekkert annað en kerfisbundið einelti.

**Að þekkja muninn á gagnrýni og ofbeldi**

Fyrir okkur sem höfum upplifað einelti er munurinn á málefnalegri gagnrýni og andlegu ofbeldi skýr. Einelti fullorðinna er oft lúmskt; það felst í þöggun, undirliggjandi kaldhæðni eða beinum árásum undir því yfirskini að vera „bara að segja sannleikann“. En undir niðri liggur alltaf sama þörfin: að ná völdum með því að draga úr öðrum.

Ég velti því oft fyrir mér hvort þessir gerendur hafi sjálfir verið þolendur eineltis einhvern tímann. Ef svo er, þá verður að segjast að það eru til miklu heilbrigðari leiðir til að lækna gömul sár en að ráðast á persónur, hópa eða hugmyndafræði sem stuðlar að betra samfélagi. Að valda öðrum skaða til að lækna eigið sjálfstraust er vítahringur sem engum þjónar.

**Ábyrgð okkar allra**

Við eigum að krefjast meira af þeim sem leiða samfélagið okkar. Ef stjórnendur og stjórnmálamenn komast upp með að nota eineltisaðferðir til að ná sínu fram, hvaða skilaboð erum við þá að senda börnunum okkar?

Það tók mig mörg ár að átta mig á því að gagnrýni annarra segir meira um þá sjálfa en mig. Í dag nota ég mína reynslu til að standa með þeim sem verða fyrir óréttlæti. Við megum ekki láta eineltið stjórna okkur, hvorki í minningunni né í daglegu lífi. Við þurfum að rjúfa þögnina og benda á það þegar þeir sem eiga að vera fyrirmyndir breytast í gerendur sem grafa undan samfélagsgerðinni fyrir eigin framgang.

Gleðilegt sumar með umburðarlyndi og náungakærleik í fyrirrúmi.

Höfundur er hótelrekstrarfræðingur, frumkvöðull, eiginmaður, faðir, afi og þolandi eineltis.