Sam­vinnu­hug­sjón í leik­skóla­málum

Leikskólamálin eru eitt stærsta hagsmunamál barnafjölskyldna í borginni og íslensks samfélags alls. Þau samfélög sem standa vel efnahagslega og eru framarlega í jafnréttismálum eiga það sammerkt að hafa fjárfest í leikskólastiginu. Eftir barneignir verða foreldrar að eiga þess kost að komast aftur til vinnu og börn þurfa faglegt og öruggt umhverfi til að þroskast áfram.

Í Danmörku eru um 70% barna undir þriggja ára aldri í leikskóla eða dagvistun, en á Íslandi er hlutfallið aðeins um 48%. Við eigum því enn nokkuð í land með að tryggja barnafjölskyldum sambærilega þjónustu og víða á Norðurlöndunum. Því miður hefur borginni ekki tekist nægilega vel að halda utan um dagvistunarmálin, sem birtist meðal annars í biðlistum eftir leikskólaplássum. Til að brúa bilið milli fæðingarorlofs og leikskóla þarf að horfa til fjölbreyttra lausna. Ein slík lausn eru vinnustaðaleikskólar.

Hvað eru vinnustaðaleikskólar?

Vinnustaðaleikskólar eru leikskólar sem reknir eru af vinnustöðum í samstarfi við borgina og með fjárhagslegum stuðningi hennar. Þeir eru ekki nýir af nálinni. Á árum áður rak Landspítalinn leikskóla og erlendis er slíkt rekstrarfyrirkomulag ekki óalgengt.

Hugmyndin byggir á því að borgin geri þjónustusamninga við vinnustaði um rekstur leikskóla. Vinnustaðir legðu til húsnæði undir leikskólann og með samningi við borgina yrði kveðið á um skiptingu leikskólaplássa. Hluti plássanna færi til barna starfsfólks og hluti til barna úr hverfinu þar sem leikskólinn væri staðsettur. Þannig færu saman hagsmunir vinnustaðarins og borgarinnar um fjölgun leikskólaplássa, auk þess sem félagsleg blöndun yrði tryggð.

Slíkir samningar tryggja að leikskólavist barns sé ekki tengd ráðningarsambandi foreldra. Barn á ekki að missa leikskólapláss þótt foreldri eða forsjáraðili skipti um starf. Við höfum þegar séð að slíkar lausnir geta gengið vel, til dæmis rekur Félagsstofnun stúdenta leikskóla sem þjónar bæði stúdentum og fólki úr hverfinu. Námsmaður missir því ekki leikskólapláss við leikskólann þótt hann hætti í námi. Í grunninn er sú nálgun ekki ólík hugmyndinni um vinnustaðaleikskóla.

Uppleggið yrði þá þannig að Reykjavíkurborg myndi greiða með börnunum með sambærilegum hætti og öðrum sjálfstætt starfandi leikskólum og gjöld í leikskóla yrðu þau sömu og í borgarreknum leikskólum.

Forsenda samstarfs við borgina um vinnustaðaleikskóla á auðvitað að vera að allt starf í vinnustaðaleikskólum byggi á faglegum sjónarmiðum. Leikskólinn er fyrsta skólastigið og allir leikskólar þurfa að starfa samkvæmt lögum og reglum um leikskólastarf, aðbúnað barna og starfsfólks. Slíkir leikskólar lúta því sama opinbera eftirliti og aðrir sjálfstætt starfandi leikskólar.

Fögnum fjölbreyttum lausnum

Borgarreknir leikskólar verða áfram meginþungi leikskólakerfisins, en það þýðir þó ekki að við eigum að útiloka aðra valkosti eða hafna samstarfi við aðila sem vilja leggja sitt af mörkum til að fjölga leikskólaplássum. Þvert á móti eigum við að fagna því þegar félagasamtök, sjálfstætt starfandi aðilar eða vinnustaðir vilja opna leikskóla og taka þátt í að leysa þann vanda sem blasir við barnafjölskyldum.

Vinnustaðir hafa nú þegar lýst yfir áhuga á að opna leikskóla í samstarfi við borgina. Fyrr á kjörtímabilinu voru unnin drög að umgjörð vinnustaðaleikskóla, en sú vinna var lögð til hliðar með tilkomu nýs meirihluta undir stjórn Samfylkingar. Við í Framsókn viljum að auglýst verði eftir áhugasömum aðilum og að hafin verði vinna við reglur og upplegg að þjónustusamningi um leikskólarekstur við vinnustaði í borginni.

Vinnustaðaleikskólar eru ekki töfralausn við öllum vanda, ekki frekar en aðrar lausnir. Þeir geta hins vegar aukið fjölbreytni í leikskólastarfi, skapað öðruvísi námsumhverfi, aukið val foreldra og veitt meira svigrúm til að mæta ólíkum þörfum fjölskyldna. Til dæmis mætti hugsa sér aukinn sveigjanleika í opnunartíma þar sem slíkt á við. Landspítalinn gæti boðið upp á dagvistun sem tæki mið af vaktavinnu starfsfólks, en slík útfærsla gæti skipt miklu máli fyrir foreldra sem vinna utan hefðbundins skrifstofutíma.

Tillagan er nýsköpun í opinberri þjónustu og byggir á samvinnuhugsjón. Hún gefur vinnustöðum tækifæri til að sýna samfélagslega ábyrgð og bæta þjónustu við starfsfólk sitt, um leið og þeir þjóna nærumhverfi sínu í borginni. Í dag þurfa börn oft að bíða lengi eftir leikskólaplássi og fá ekki alltaf pláss í sínu hverfi. Við skuldum barnafjölskyldum að leita allra leiða til að brúa bilið.

Aukum frelsi og sveigjanleika í leikskólamálum til að mæta þörfum fjölskyldna með því að styðja við vinnustaði og félagasamtök sem vilja opna daggæslu fyrir yngstu börnin eða vinnustaðaleikskóla.

Höfundur skipar 2. sætið á lista Framsóknar í Reykjavík.