Út­strikanir gætu haft á­hrif en þær virka svona

Þá var það frambjóðandi í öðru sæti á T-lista í Flóahreppi sem ekki fékk sæti í sveitarstjórn eftir að 29,5 prósent kjósenda strikuðu yfir nafn hennar. Samkvæmt upplýsingum frá kjörstjórn er misjafnt hve margar útstrikanir þarf til þess að þær hafi áhrif á röð frambjóðenda. Þetta sagði Eva Bryndís Helgadóttir, formaður yfirkjörstjórnar í Reykjavík við fréttastofu í morgun.

„Það er erfitt að segja nákvæmlega um prósentu af því. Kannski fer það svolítið eftir því hvaða sæti og hvað viðkomandi framboð fær mörg atkvæði í heildina og hvernig þetta, til þess að þetta hafi áhrif, þannig að það er svolítið flókið að segja eitthvað afgerandi um það hvað það þarf mikið af útstrikunum til þess að það hafi áhrif. En stutta svarið er það þarf mikið.“

Svona virkar útstrikun

Í kjörklefanum merkir kjósandi með skriffæri X í ferning fyrir framan þann framboðslista sem hann vill kjósa, líkt og fram kemur á vef kjörstjórnar á Ísland.is.

Segir í kennslumyndbandi:

„Ef þú vilt hafna frambjóðanda á þeim lista sem þú kýst strikar þú yfir nafn hans. Athugaðu að þú mátt hvorki nota önnur tákn, rita annað á kjörseðilinn né gera breytingar á öðrum lista en þeim sem þú kýst, þar sem slíkt getur ógilt atkvæðið.“

Þá segir ennfremur:

„Það má strika yfir einstaka frambjóðendur og breyta uppröðun frambjóðenda á þeim framboðslista sem kjósandi kýs. Það má ekki breyta uppröðun annarra framboðslista, það ógildir kjörseðilinn ef það er gert. Það má ekki skrifa neitt annað á kjörseðilinn, til dæmis tákn eða orð, það getur ógilt atkvæðið“

Útstrikanir oft haft áhrif

Mörg dæmi eru um að útstrikanir hafi haft áhrif en að uppistöðu eiga flest dæmin við í alþingiskosningum. Þar til í sveitarstjórnarkosningum 2022 giltu aðrar reglur um útstrikanir í sveitarstjórnarkosningum en til alþingiskosninga en því var breytt og gilda nú sömu reglur í sveitarstjórnarkosningum og í alþingiskosningum.

Dagur B. Eggertsson var fimm atkvæðum yfir útstrikunarmarki í alþingiskosningunum 2024. Þá voru átta frambjóðendur strikaður út yfir hundrað sinnum og var Dagur langefstur með 1400 útstrikanir. Hann færðist niður í þriðja sæti en var í öðru. 

Önnur dæmi eru Guðlaugur Þór Þórðarson oddviti Sjálfstæðisflokks sem færðist niður um eitt sæti á lista Sjálfstæðisflokksins í Reykjavíkurkjördæmi suður í alþingiskosningum árið 2009, með um tvö þúsund útstrikanir sem jafngilti um 27 prósenta atkvæða. Árni Johnsen þingmaður Sjálfstæðisflokksins lenti í hinu sama í kosningum árið 2007 og 2009 og færðist niður um lista. Flokksbróðir Árna og Guðlaugs, Björn Bjarnason lenti í hinu sama árið 2007, var í öðru sæti í Reykjavík suður en færðist niður um eitt sæti vegna útstrikana.