Viljum við efla fólk eftir á­föll?

Í breyttu almannatryggingakerfi er lögð áhersla á að bæta kjör öryrkja og efla endurhæfingu fólks í kjölfar slysa, veikinda og annarra áfalla. Þannig er því gert kleift að snúa aftur út í samfélagið og á vinnumarkað, allt eftir getu. Það er gríðarlega mikið hagsmunamál, bæði fyrir einstaklinginn og samfélagið í heild.

Að snúa aftur til lífsins

Það er full ástæða til þess fyrir íslenskt samfélag að gera betur í málefnum fatlað fólks. Fólks sem er af öllu tagi, úr öllum þrepum þjóðfélagsins. Eitt markmiðanna með nýlegum breytingum á almannatryggingakerfinu er að efla endurhæfingu og styðja fólk í því að snúa aftur út í samfélagið og til vinnu, að hluta til eða að fullu, í kjölfar áfalla.

Ekki þarf að fjölyrða um þýðingu þess fyrir fatlað fólk að fá öflugan stuðning samfélagsins. Sum eru fötluð frá fæðingu, önnur ekki. Fjöldi fólks lendir í slysum og veikindum á ári hverju sem breyta öllum forsendum lífsins.Áföllum sem breyta færninni til að sinna daglegu lífi; námi, vinnu, áhugamálum, fjölskyldu og vinum.

Í slíkum aðstæðum er afskaplega mikilvægt að geta reitt sig á öflugt heilbrigðiskerfi sem vinnur að því að styðja hvern einstakling eins og best verður á kosið. Slíkur stuðningur þarf fyrst og fremst að miða að því að auka lífsgæði fólks með því að bæta heilsu þess, bæði andlega og líkamlega, svo það nái að fóta sig í nýjum aðstæðum. Það er grunnforsendan fyrir því að fólk geti snúið aftur út í lífið.

Góð endurhæfingarúrræði eru ekki síður mikilvæg fyrir samfélagið. Það er okkur öllum í hag að efla og endurhæfa fólk til sjálfstæðs lífs og virkrar samfélagsþátttöku.

Eins og í allri þjónustu við fatlað fólk eru sveitarfélögin hér í lykilhlutverki. Þau sjá um nærþjónustu og félagslegan stuðning við fatlað fólk og eru þar að auki í góðri stöðu til að bjóða upp á náms- og atvinnuúrræði sem hluta ef endurhæfingarferlinu. Allt styður þetta við aukna færni og sjálfstæði einstaklingsins og auðveldar endurkomuna á vinnumarkað.

Öflug endurhæfing skilar árangri

Fyrir okkur í Sjálfsbjörg, landssambandi hreyfihamlaðra, er þetta hjartans mál. Við þekkjum af eigin reynslu hversu mikilvægur stuðningurinn er og hverju er hægt að áorka. Samtökin sinna auk þess stóru hlutverki í sérhæfðri endurhæfingu fólks með tauga- og eða heilaskaða undir merkjum Kjarks endurhæfingar.

Við sjáum því með eigin augum á hverjum degi hvernig aukin færni og styrkur fólks eflir sjálfsvirðingu þess og veitir því ný tækifæri til að leggja sitt af mörkum. Öflug endurhæfingarúrræði gera fleirum mögulegt að nýta hæfileika sína til að stunda nám, atvinnu, félagslíf og tómstundir. Það er ekkert sem fatlað fólk vill frekar.

Jákvæðar breytingar í þágu okkar allra

Ein viðamesta breytingin á almannatryggingakerfinu snýst um að tryggja betur hag þessa hóps sem þarfnast endurhæfingar. Kynntar voru til sögunnar nýjar sjúkra- og endurhæfingargreiðslur sem sjá til þess að fólk hafi sæmilegt lífsviðurværi á meðan það sinnir þessu mikilvægasta verkefni lífs síns.

Einn helsti munurinn er að þessum einstaklingum eru nú tryggðar lágmarkstekjur á meðan þeir bíða eftir því að hefja endurhæfingu eða þegar heilsubrestur seinkar meðferð. Áður var það þannig að fólk sem beið endurhæfingar gat verið algjörlega tekjulaust, jafnvel til lengri tíma. Breytingarnar eru því jákvæðar og auka verulega líkurnar á því að fólk geti snúið aftur til vinnu.

Sjúkra- og endurhæfingargreiðslurnar styðja þannig við ein helstu markmið kerfisbreytinganna, sem eru að stuðla að aukinni atvinnuþátttöku öryrkja. Margt fleira þarf hins vegar að koma til. Mikilvægt er að ríki, sveitarfélög og hagsmunasamtök fatlaðs fólks taki höndum saman til að tryggja að markmið breytinganna náist að fullu.

Hvatning til nýrra sveitarstjórna

Við í Sjálfsbjörg, landssambandi hreyfihamlaðra, höfum í aðdraganda sveitarstjórnarkosninga vakið athygli á ýmsu því sem betur mætti fara varðandi aðgengi, þjónustu og réttindi fatlaðs fólks. Nú er hins vegar ekki annað eftir en að óska nýjum sveitarstjórnum landsins alls hins besta á komandi kjörtímabili og hvetja þær til að sinna málaflokki fatlaðs fólks af metnaði.

Við hvetjum sveitarfélögin til að uppfylla skýra lagaskyldu sína um að veita fötluðu fólki bestu mögulegu þjónustu sem völ er á til að koma til móts við stuðningsþarfir þess. Einungis þannig er hægt að ná markmiðum laganna um að virða mannréttindi fatlaðs fólks og tryggja sjálfræði þess og sjálfstæði. Þá hvetjum við sveitarfélögin til að vinna markvisst að því að efla endurhæfingu og fjölga hlutastörfum. Framlag sveitarfélaganna í þeim efnum er mikilvæg forsenda þess að breytingarnar á almannatryggingakerfinu takist sem skyldi.

Ekkert án okkar!

Höfundur er formaður Sjálfsbjargar landssambands hreyfihamlaðra.