Undir yfir­borðinu leynist fram­tíðin

Undir yfirborðinu leynist ein mikilvægasta undirstaða lífs á jörðinni. Heilbrigður jarðvegur veitir plöntum vatn og næringarefni, bindur kolefni, síar og hreinsar vatn og hýsir ótrúlega fjölbreytni lífvera. Þegar við ræðum loftslagsbreytingar, líffræðilega fjölbreytni eða lýðheilsu gleymum við stundum að þessi viðfangsefni eru öll nátengd heilbrigði jarðvegsins.

Undirstaða lífsins

Um 95% þeirrar fæðu sem mannkynið neytir á uppruna sinn í jarðvegi. Samt er talið að um þriðjungur alls jarðvegs heims hafi þegar rýrnað vegna rofs og ósjálfbærrar landnýtingar. Þetta er ekki aðeins viðfangsefni landbúnaðar eða náttúruverndar heldur snýst um fæðuöryggi, loftslag, líffræðilega fjölbreytni og velferð samfélaga.

Í jarðvegi má finna mikla líffræðilega fjölbreytni; ótal örverur, sveppir, skordýr og aðrar lífverur vinna þar saman að því að viðhalda frjósemi jarðvegs og styðja við þau vistkerfi sem við reiðum okkur á á hverjum degi. Á sama tíma geymir jarðvegur meira kolefni en gróður og andrúmsloftið samanlagt og er stærsti kolefnisforði á landi. Verndun og endurheimt jarðvegs getur því gegnt lykilhlutverki í baráttunni gegn loftslagsbreytingum.

Heilbrigð mold, heilbrigt fólk

Mikilvægi moldar snýst þó ekki aðeins um náttúruna. Gæði jarðvegs hafa bein áhrif á næringargildi matvæla sem við neytum og þar með á heilsu okkar til lengri tíma. Rannsóknir benda í auknum mæli til þess að fjölbreytni örvera í umhverfi okkar geti haft jákvæð áhrif á heilsu manna, meðal annars með því að styðja við heilbrigða þróun ónæmiskerfisins. Tengsl manna við heilbrigð vistkerfi eru því ekki aðeins umhverfismál heldur einnig lýðheilsumál.

Þessi tengsl milli náttúru, loftslags og heilsu verða sífellt skýrari. Nýlega hvatti nefnd um loftslag og heilsu, undir forystu Katrínar Jakobsdóttur, Alþjóðaheilbrigðismálastofnunina til að lýsa yfir alþjóðlegu neyðarástandi í lýðheilsumálum vegna loftslagsbreytinga. Nefndin bendir á að áhrif loftslagsbreytinga á lýðheilsu birtist meðal annars í ógn við matvæla- og vatnsöryggi, versnandi loftgæðum og raski á vistkerfum, með aukinni útbreiðslu smitsjúkdóma sem einni af afleiðingunum.

Kannski er kominn tími til að beina sjónum oftar niður á við. Heilbrigður jarðvegur er forsenda frjósamra landvistkerfa, næringarríkrar fæðu, hreins vatns og öflugrar kolefnisbindingar. Með öðrum orðum: margt af því sem skiptir mestu máli fyrir framtíð okkar á sér rætur í moldinni undir fótum okkar.

Í dag, miðvikudaginn 4. júní kl. 16:00, fer fram málþingið Undir yfirborðinu: Mikilvægi moldar í Norræna húsinu. Þar munu sérfræðingar úr ólíkum greinum fjalla um þessa mikilvægu auðlind og tengsl hennar við náttúru, loftslag og heilsu. Að erindum loknum fara fram pallborðsumræður og gestir fá jafnframt innsýn í sýninguna Himna, sem opnar í Norræna húsinu 6. júní.

Verið öll hjartanlega velkomin.

Hafdís Hanna Ægisdóttir, forstöðumaður Sjálfbærnistofnunar HÍ

Silja Elvarsdóttir, verkefnastjóri hjá Norræna Húsinu