Rang­færslurnar standa enn og ekkert að þeim vikið

Á dögunum svaraði undirritaður rangfærslum og afbökun á skýrslu sem unnin var fyrir Áfram Ísland og RSE. Því hefur nú aftur verið svarað og það gefur tilefni til fáeinna orða.

Það sem er lang áhugaverðast við nýjustu greinina er það sem ekki kemur fram. Í greininni er áfram spólað í hjólförum tveggja mynda af mörgum sem sýna þróun kaupmáttar og hagvaxtar. Það sem er hins vegar ekkert vikið af er upptalning í fyrri grein minni um beinar rangfærslur, þær eru sex talsins, t.d. að skýrslan hafi með einhverju móti gefið til kynna að ríkissjóðir 27 ríkja ESB séu allir stórskuldugir miðað við Ísland (skýrslan sýnir skuldir allra ríkjanna og þróun mest, meðal og minnst skuldsettustu) eða að skýrslan segi að krónan sé stöðugri en evran (hún sýnir hið gagnstæða, en munurinn er lítill).

Maður öskrar á ský

Næstáhugaverðast er að þessi svokallaða ritdeila er skilgreind með þeim hætti að undirritaður kannast ekki við hana. Í fyrsta lagi á deilan að snúast um hvort að Ísland sé í annarri deild en þau lönd sem við berum okkur saman við. Í skrifum mínum og í skýrslunni hefur það ekki komið fram, einungis að staða Íslands sé mjög sterk að mestu leyti miðað við samanburðarþjóðir, sem nær allir virðast reyndar vera sammála um. Hvernig aðrir lýsa sterkri stöðu Íslands þarf höfundur að eiga við þá sjálfa. Í öðru lagi á málið að snúast um hvort skynsamlegt sé að skoða sóknarfæri í mögulegri ESB aðild. Aftur, skýrslan og fyrri grein mín víkur ekki einu orði að því. Skýrslan snýst um það sem hún snýst og ekkert annað. Fyrri grein mín fjallar síðan einvörðungu um punktana 10 í skýrslunni sem voru, eða verða, gagnrýndir.

Aftur að hagvexti

Sem fyrr segir spólar höfundur enn í hjólförum tveggja mynda sem flestir sem kynna sér málin ættu að sjá að eru teknar úr samhengi. Mikil áhersla er lögð á að gagnrýna eina mynd um hagvöxt en áfram er skautað fram hjá því að skýrslan byggir einnig á þróun landsframleiðslu á vinnustund (framleiðni) og landsframleiðslu á mann. Ég myndi ætla að við ættum að vera sammála um að það séu mikilvægir mælikvarðar en í gagnrýninni er hins vegar eins og þeir séu hvergi sjáanlegir í skýrslunni og að meginniðurstaðan um velgengni Íslands hangi á einu grafi..

Málið verður enn furðulegra þegar höfundur bregst við ábendingu minni um að hagvöxtur sé iðulega notaður sem lykilmælikvarði á efnhagsþróun landa og samanburð þeirra. Um það erum við nefnilega sammála. Hann nefnir góð dæmi um gagnsemi hagvaxtar sem mælikvarða. Að sögn höfundar er sá mælikvarði hins vegar ekki nothæfur vegna þess að það: „Þegar við vorum að bera saman lífskjör íbúa milli landa voru auðvitað notaðir mælikvarðar þar sem bornar voru saman ýmsar stærðir á hvern íbúa“ Þetta er alveg rétt, skýrslan fjallar hins vegar ekki eingöngu um lífskjör á hvern íbúa þó það komi víða fram í ólíku samhengi. Það stendur bæði í titli skýrslunnar og í byrjun greinargerðar hennar að hún líti jafnframt til efnahagsmála og hagstærða. Höfundur telur sjálfur upp mikilvægar ástæður þess að líta til hagvaxtar og nefnir á öðrum stað að skýrslan á að „varpa ljósi á stöðu og þróun lífskjara og efnahagsmála“. Getum við þá sett slíkar mótsagnir til hliðar og verið sammála um að hagvöxtur á heima í samantekt sem heitir bókstaflega (í undirtitli) samanburður lífskjara og hagstærða?

Aftur að kaupmætti

Hitt hjólfarið sem höfundur spólar enn í er ein mynd af mörgum af þróun kaupmáttar. Þar er litlu við að bæta og litlu bætt við. Svarið við því sem ég tel afvegaleiðandi í þeirri umfjöllun er að hann hafi ekki verið að tala um kaupmátt ráðstöfunartekna. Gott og vel, það er samt það sem skýrslan gerir til að draga meðal annars fram það sem stendur í greinargerðinni fremst og er síðan reynt að hrekja með einum mælikvarða af mörgum. Aftur virðist höfundur vilja að skýrslan fjalli um eitthvað annað en hún fjallar. Eða er kaupmáttur ráðstöfunartekna ómarktækur mælikvarði á hvað fólk hefur raunverulega milli handanna? Það væri stórfrétt.

Rétt er að ítreka að kaupmáttur launa á Íslandi er sá hæsti meðal OECD ríkja. Ekki lagðist ég í rannsóknir um sjálfa verslunarmannahelgina á öðrum útreikningum en hér er hægt að finna kaupmátt á vinnustund sem krefst eins einfaldra útreikninga og mögulegt er (compenstation per hour worked í PPS) ef bera á saman hver vex hraðar en annar. Þá er niðustaðan sú að kaupmáttur á vinnustund hefur vaxið hraðar á Íslandi frá árinu 2000, jafnvel þó að þarna sé líklega sá mælikvarði á tekjur sem er síst hliðhollur því að kaupmáttur á Íslandi sé mikill.

Góður málstaður þarf ekki heldur afvegaleiðingu

Það er framför að nýjasta greinin inniheldur engar sjáanlegar rangfærslur. Eins og kom fram í fyrri grein minni þá þarf góður málstaður ekki slíkt. Ábending um rangfærslur er á engan hátt ásökun um óheilindi, öllum getur orðið á. Verra er að þær standa enn og látið er eins og þær séu ekki til eða að lestri á fyrri grein minni hafi verið hætt þegar hún var hálfnuð. Afvegaleiðingar er þó enn að finna eins og að höfundur ákveður einhliða um hvað deilan snýst eða að skýrslan fjalli ekki um þróun efnahagsmála og hagstærða en aðeins lífskjör á mann. Ef skýrsla fjallar um fjöll og dali þýðir ekki að ákveða einhliða að hún fjalli ekki um fjöll en aðeins dali.

Höfundur er hagfræðingur og ráðgjafi hjá Kontext ehf.