B verður 8 – um­bætur eða umbúðaskipti?

Nú hefur verið boðað að lokaeinkunnir nemenda í grunnskólum verði birtar sem heilar tölur frá 1–10 í stað bókstafa. Markmiðið er að gera námsmatið skýrara, samræmdara og auðskiljanlegra. Gott og vel. En hvað breytist í raun?

Það er grundvallarmunur á því að breyta námsmati og breyta birtingu námsmats. Ef kennari metur áfram sömu hæfni nemandans eftir sömu viðmiðum breytist matið ekki þótt B verði að 8. Þá hefur tákninu verið breytt ekki mælingunni sem liggur að baki.

Hvað veit 8 sem B vissi ekki?

Hvers vegna ætti fólk sjálfkrafa að skilja töluna 8 betur en bókstafinn B? Það er ekkert við 8 sem segir okkur hvað nemandi kann. Við skiljum töluna vegna þess að við höfum lært að túlka tölukvarðann rétt eins og við getum lært hvað A, B og C þýða.

Tölur geta vissulega verið kunnuglegri og gefið fleiri þrep. En þar getur líka falist fölsk nákvæmni. Þegar einn nemandi fær 7 og annar 8 virðist nákvæmlega eitt stig skilja á milli þeirra. En er hæfni nemanda mælanleg með slíkri nákvæmni?

Ef við getum ekki skýrt með samræmdum hætti hvað greinir 6 frá 7 og 7 frá 8 höfum við ekki gert námsmatið nákvæmara. Við höfum einfaldlega búið til nákvæmari ásýnd á ónákvæmu mati.

Vandamálið hefur aldrei verið bókstafurinn

Stóra áskorunin er hvort einkunn hafi sambærilega merkingu milli kennara og skóla. Ef sami nemandi getur fengið mismunandi mat eftir því hver metur eða í hvaða skóla hann er leysist ekkert með því að skipta B út fyrir 8. Ósamræmið fær einfaldlega nýtt tákn.

Þess vegna skiptir miklu meira máli hvað liggur á bak við töluna. Hvað þarf nemandi að kunna til að fá 8? Hvað greinir 7 frá 8? Og eru kennarar í ólíkum skólum sammála um það?

Þarna gæti raunverulega breytingin falist. Ráðuneyti boðar einnig skýrari miðlæg viðmið um þekkingu, leikni og hæfni nemenda. Ef það leiðir til skýrari matsviðmiða og meiri samanburðarhæfni milli skóla eru það raunverulegar umbætur.

Það gæti verið stóra breytingin ekki hvort B verði 8.

Þegar umbúðirnar verða að fréttinni

„Bókstafir út – tölur inn“ er einföld og sýnileg breyting sem passar vel í fyrirsögn. En góð menntastefna verður ekki mæld í því hversu auðvelt er að búa til fyrirsögn um hana.

Hin erfiða vinna felst í að tryggja sanngjarnt og faglegt námsmat, skýr viðmið og sameiginlegan skilning kennara á því hvað nemendur eiga að kunna og geta. Hvaða hæfni einstaklingur á að búa yfir.

Það er líka ákveðin þversögn að hæfnimiðað námsmat átti að færa áhersluna frá „hvaða einkunn fékkstu?“ yfir í „hvað kanntu og hvað þarftu að læra næst?“ Með aukinni áherslu á tölur er hætta á að einkunnin og samanburðurinn verði aftur að aðalatriði.

Sýnið okkur betra námsmat

Það er ekkert rangt við tölur og ekkert heilagt við bókstafi. Gæði námsmats ráðast ekki af tákninu heldur því sem liggur að baki. Þess vegna ætti spurningin til ráðherra ekki fyrst og fremst að vera hvort 8 sé betri en B, heldur; hvað verður betra í sjálfu námsmatinu?

Verða matsviðmiðin skýrari? Verður minni munur milli kennara og skóla? Fá nemendur og foreldrar betri upplýsingar um hvað barnið kann og hvað það þarf að læra næst? Umbætur í menntun verða ekki til við að skipta um kvarða. Þær verða til þegar kvarðinn mælir það sem skiptir máli og við getum treyst mælingunni. Raunverulega prófið verður hvort 8 á Húsavík þýði það sama og 8 í Reykjavík, á Ísafirði eða Selfossi.

Höfundur er kennari og skólastjórnandi.