Í umræðunni um kosti og galla mögulegrar aðildar Íslands að ESB hafa ýmsar rangfærslur farið hátt. Þeir alrugluðustu hafa talið að með aðild fengi Ísland frá ESB uppbyggðan nýjan veg yfir hálendið, göng til Vestmannaeyja og fleira. Auðvitað er þetta hin mesta fásinna og hreint ótrúlegt að til sé fólk sem trúi þessu. Þetta er svona álíka vitlaust eins og að trúa því að verð á kjúklingavefju eða pizzu muni lækka um 25% gangi Ísland í ESB. En svona getur trúarhitinn orðið mikill og menn farið að bulla þegar þá skortir málefnaleg rök.
Það er hins vegar hárrétt að aðildarríki fá ýmsa styrki frá ESB. Sambandið er að stórum hluta hringekja millifærslna þar sem aðildarríkin borga fjármuni inn miðað við landsframleiðslu og fá svo styrki til afmarkaðra verkefna, eftir að hluti af peningunum hefur horfið í stjórnsýslukostnað. Tveir stærstu styrkjaflokkarnir eru styrkir til landbúnaðar í ýmsu formi (um 30% heildarútgjalda ESB) og styrkir til innviðauppbyggingar (um 30%). Þar á eftir koma styrkir til rannsókna og nýsköpunar (10%) og til þróunaraðstoðar við ríki utan Evrópu (10%). Kostnaðurinn við stjórnsýslu ESB er svo um 6% af heildarútgjöldum.
Vissulega myndi Ísland fá hlutdeild í þessum fjármunum ef það yrði aðildarríki, en þar sem Íslendingar eru meðal tekjuhæstu íbúa Evrópu þá er deginum ljósara að Ísland myndi þurfa að greiða mun meira inn í sjóði ESB en það fengi nokkru sinni til baka úr sjóðum ESB. Sama á við um önnur hátekjulönd innan ESB. Öll fjármögnun innviða eða rannsóknastyrkja sem hingað bærust frá ESB væru því í raun fjármagnaðir að fullu af Íslendingum sjálfum og eftir sætu verulegir fjármunir hjá ESB sem færu allt annað.
Það er deginum ljósara að Ísland myndi þurfa að greiða mun meira inn í sjóði ESB en það fengi nokkru sinni til baka úr sjóðum ESB.
ESB aflar tekna með beinum framlögum frá ríkissjóðum aðildarríkja sem reiknast af vergum þjóðartekjum (e. GNI) og telur framlag þetta um 65-70% af heildartekjum ESB. Aðrir stórir tekjupóstar er tekjur af innflutningstollum sem telja um 13-15% af heildartekjum (aðildarríkin innheimta tollana en halda eftir 25% af tolltekjum til að standa straum af innheimtukostnaði, ESB fær 75% tolltekna) og 0,3% af virðisaukaskattsgrunni allra viðskipta aðildarríkjanna , sem telur um 10-12% af heildartekjum ESB.
Það er vert að vekja athygli á tolltekjum ESB. Það gleymist oft að aðild að ESB þrengir að alþjóðaviðskiptum við þann 82% hluta heimshagkerfisins sem er utan ESB. Ísland hefur sem kunnugt er afnumið alla tolla á innflutning nema á tilteknar landbúnaðarvörur sem framleiddar eru á Íslandi. Líkt og Ísland leggur ESB tolla á ýmsar kjöt og mjólkurvörur, en ólíkt Íslandi leggur ESB líka tolla á fjölda annarra vöruflokka sem Ísland gerir ekki.Þannig má til dæmis nefna tolla á hrísgrjón, sykur, ávexti (oft tengt árstíðum), fatnað, skó, bíla og rafmagnstæki. Það kann því að vera að þó svo að kjúklingavefjan lækki um 5% við aðild að ESB þá kunni ýmislegt annað að hækka mun meira við aðild.
Yrði Ísland aðildarríki má fastlega gera ráð fyrir að heildarframlag Íslands yrði eins og annarra hátekjuríkja á bilinu 0,9% til 1% af vergum þjóðartekjum, eða um 49 milljarðar króna árlega miðað við 2025. Ef við gerum ráð fyrir að skiptingin verði nokkuð nærri öðrum hátekjulöndum þá munu um 33 milljarðar koma sem beint framlag úr ríkissjóði, 7 milljarðar vera tollar af innflutning frá löndum utan ESB og 6 milljörðum hærri VSK-greiðslur ellegar skerðing á tekjum ríkissjóð af VSK. Aðrar tekjur frá Íslandi væru líklega plastgjald upp á liðlega 3 milljarða.
Það kann því að vera að þó svo að kjúklingavefjan lækki um 5% við aðild að ESB þá kunni ýmislegt annað að hækka mun meira við aðild.
Svo merkilegt sem það er þá virðist ómögulegt að finna upplýsingar úr gögnum ESB um hvert nettó framlag hvers aðildarríkis er, þ.e. heildarframlag hvers aðildarríkis að frádregnum millifærslum og öðrum framlögum frá ESB til viðkomandi ríkis. Ef mið er tekið af ýmsum rannsóknum ytri aðila þá má ætla að hver einasti Íslendingur muni greiða um 70 þúsund krónur á ári hverju til ESB umfram það sem mun skila sér aftur til Íslands – fjögurra manna fjölskylda mun greiða hærri beina og óbeina skatta sem nema um 280 þúsund krónum á ári hverju án þess að fá nokkurn skapaðan hlut til baka, svo sem bætta opinbera þjónustu eða fjárfestingar í innviðum. Vilt þú og fjölskyldan þín greiða 70 þúsund krónur á mann á ári hverju um alla framtíð fyrir ekkert?
Höfundur er fjárfestir, hefur starfað og búið í nokkrum löndum og er með meistaragráðu í alþjóðasamskiptum.
