Hvað borga ferða­menn fyrir nýtingu náttúru og inn­viða?

Fjárlög fyrir árið 2027 voru kynnt á mánudagsmorgunn, við gleðileik ráðherra en litla alþýðuhylli. Áform um gríðarlegar skattahækkanir sem munu snerta alla anga ferðaþjónustu ollu þar gríðarlegum vonbrigðum, enda hefur atvinnugreinin viljað vinna með stjórnvöldum að öðrum og jákvæðari leiðum til að auka skatttekjur samfélagsins af ferðaþjónustu til framtíðar.

Ýmislegt hefur verið reynt til að spinna pólitíska skattalopann til réttlætingar offarinu. Fjármálaráðherra reyndi til dæmis í viðtölum á mánudag að réttlæta náttúru- og innviðagjald á ferðaþjónustu með því að segja það eðlilegt að ferðamenn greiddu fyrir aðgang að náttúruauðlindum í eigu ríkisins, eins og þeir geri það ekki í dag.

Hið rétta er, sem fjármálaráðherra veit þar sem hann sér það svart á hvítu í reikniskjölum ráðuneytisins, að ferðamenn greiða nú þegar heilmikla skatta og gjöld til ríkisins fyrir að ferðast um íslenska náttúru.

Hvað borgar ferðamaðurinn í alvöru fyrir að nýta auðlindir og innviði?

Skoðum nokkur raundæmi.

Ferðamaður sem keyrir hringinn um landið á bílaleigubíl greiðir rúmlega 9.000 krónur í kílómetragjald nú þegar, og samtals greiða ferðamenn ríkinu um 6-7 milljarða á ári í kílómetragjöld (skattur sem nú hækkar um 15,9%).

Par sem gistir 10 nætur á hótelum í ferð sinni greiðir ríkinu 8000 krónur í gistináttaskatt, skatt sem hefur að markmiði að veita fé til innviðauppbyggingar og náttúruverndar á ferðamannastöðum. Samtals greiða ferðamenn um 4 milljarða á ári til ríkisins í gistináttaskatt (skattur sem nú hækkar um 5,2%).

Farþegi á skemmtiferðaskipi sem siglir umhverfis landið í 5 sólarhringa greiðir ríkinu 8000 krónur í innviðagjald, skatt sem hefur líka að markmiði að veita fé til innviðauppbyggingar og náttúruverndar á ferðamannastöðum (skattur sem nú hækkar um 5,2%).

Á næsta ári er áætlað að skipafarþegar greiði rúmar 400 milljónir til ríkisins í innviðagjald, skatttekjur sem nú snarlækka milli ára fyrst og fremst vegna neikvæðra áhrifa galgopalegar álagningar gjaldsins til að byrja með.

Skipafarþegar greiða auk þess 4-5 milljarða í hafnargjöld og farþegagjöld til sveitarfélaga þar sem skipið leggur að bryggju, sem nýtast til uppbyggingar í nærsamfélaginu.

Bílastæðagjöld á ferðamenn komu í stað náttúrupassans á sínum tíma

Þessi framsetning fjármálaráðherra bendir einnig til bílastæðagjaldablindu, því að ferðamaður sem heimsækir fimm náttúrusvæði ríkisins á Suðurlandi, (t.d. Þingvallaþjóðgarð, Dyrhólaey, Skaftafell, Jökulsárlón og Landmannalaugar) greiðir ríkinu 4.915 krónur í bílastæðagjöld sem renna til þjóðgarðanna, einmitt vegna afnota ferðamannsins af náttúruauðlindunum.

Hér er mikilvægt að muna að bílastæðagjöld á náttúrusvæðum í eigu ríkisins voru tekin upp í kjölfar þess að hætt var við áform um náttúrupassa 2014. Fullyrðingar ráðherra um að staðið hafi til að setja á náttúrupassakerfi fyrir afnot af auðlindum í meira en áratug eru því rangar. Bílastæðagjaldakerfið var tekið upp í stað náttúrupassa, einmitt í þeim tilgangi að ferðamenn greiddu með því fyrir aðgang að náttúruauðlindum í eigu ríkisins.

Sértekjur þjóðgarða af ferðamönnum eru um 1 milljarður króna, og við það bætast gjöld sem innheimt eru á náttúrusvæðum ríkisins utan þjóðgarða.

Samtals eru tekjur hins opinbera af þeim sköttum og gjöldum sem talin eru upp hér að ofan um 16-18 milljarðar á ári.

80 milljarða virðisaukaskattur er vænt gjald fyrir afnot af auðlindum ríkisins

Almennt er ekki greiddur virðisaukaskattur af útflutningi á vörum, t.d. sjávarfangi eða áli. Þjónustuútflutningur til ferðamanna fer hins vegar fram í túnfætinum hér heima á Íslandi og ferðaþjónustan er því í raun eina útflutningsgrein landsins sem skilar ríkinu virðisaukaskatti yfir höfuð (skattur sem nú á að hækka um 4 milljarða).

Ferðamenn greiða því nú þegar 70-80 milljarða til ríkisins í virðisaukaskatt á hverju ári . Er um áttatíu milljarða innspýting í ríkisfjármálin ekki sanngjarnt gjald fyrir afnot þessara ferðamanna af auðlindum að mati fjármálaráðherra?

Betri leiðir eru í boði til að stækka sneið ríkisins af ferðaþjónustukökunni

Staðreyndin um framlag ferðaþjónustunnar til samfélagsins er að hið opinbera fær nú þegar um þriðjung allrar veltu ferðaþjónustunnar í skatttekjur á hverju ári, eða um 200 milljarða króna. Það eru tvö hundruð þúsund milljónir sem ferðamennirnir og atvinnugreinin borgar ríkinu í árlegan arð fyrir nýtingu náttúruauðlindanna.

Pólitísk spunamaskína ríkisstjórnarinnar breytir ekki þeirri staðreynd, en því miður höfum við skýr dæmi um hvernig glannalegar skattahækkanir stjórnvalda geta orðið til þess að minnka þennan arð til framtíðar. Við sem störfum í ferðaþjónustunni erum stolt af því að greiða svo háa skatta til samfélagsins og viljum gjarnan stækka ferðaþjónustukökuna enn meira til skila samfélaginu enn stærri sneið. En til þess er afar mikilvægt að ferðaþjónustan og stjórnvöld vinni saman að jákvæðari leiðum til að auka skatttekjur ríkisins af greininni. Það eru sameiginlegir hagsmunir alls samfélagsins.

Höfundur er framkvæmdastjóri Samtaka ferðaþjónustunnar.