5,2% gjaldahækkanir – skýr skila­boðin inn á vinnu­markaðinn

Þessi ríkisstjórn, sem tók við völdum í lok árs 2024, hefur til þessa ekki sýnt nokkuð aðhald í ríkisfjármálum. Hún hefur með öðrum orðum ekki lagt sín lóð á vogarskálarnar í baráttuna við verðbólguna og í átt að lækkun vaxta. Þvert á móti. Ríkisstjórnin hefur bætt í útgjöldin sí og æ.

Halli á rekstri ríkissjóðs varð meiri árið 2025 en fjárlögin sem síðasta ríkisstjórn samþykkti fyrir kosningar gerðu ráð fyrir. Í ár stefnir í að hallinn verði meira en tvisvar sinnum meiri en fyrstu fjárlög núverandi ríkisstjórnar gerðu ráð fyrir – hátt í 68 milljarðar í mínus í stað 28 milljarða. Voru forsendur frumvarpsins kannski allt of bjartsýnar?

En nú á aldeilis að girða sig í brók og skila 5 milljarða afgangi. Hvers vegna ríkisstjórnin sem ætlaði að gera það að sínu fyrsta verki að „ná stöðugleika í efnahagslífi og lækkun vaxta, með styrkri stjórn á fjármálum ríkisins“ sá sér ekki fært um að gera þetta fyrr en nú, á þriðja starfsári sínu, er spurning sem rétt er að velta fyrir sér.

Kostnaðurinn á þessum seinagangi ríkisstjórnarinnar hefur lent á heimilunum í formi verð- og vaxtahækkana. Ríkisstjórnin hefur ekki aðeins slegið slöku við og eftirlátið Seðlabankanum að gera meira í baráttunni heldur einnig hækkað skatta og gjöld með tilheyrandi áhrifum á verðlag í landinu. Ríkisstjórnin heldur raunar ótrauð áfram á þeirri braut.

Í fyrra gagnrýndum við 3,7% hækkun krónutölugjalda og töldum skynsamlegra að miða við 2,5% verðbólgumarkmið Seðlabankans. Nú er enn á ný miðað við verðbólguspá, en hækkunin umtalsvert meiri eða 5,2% hækkun þessara gjalda. Og eru þá ónefndar aðrar hækkanir sem boðaðar eru í fjárlögum fyrir árið 2027.

Forsendur kjarasamninga eru brostnar. Verðbólga er meiri en vonast var til, meðal annars vegna aðgerða, og aðgerðaleysis ríkisstjórnarinnar. Svar ríkisstjórnarinnar er að skella 5,2% hækkun á heimilin – og meira til.

Vilhjálmur Birgisson hefur réttilega bent á að launafólk hafa með síðustu kjarasamningum rutt brautina árið 2024 með hófstilltum samningum í þeirri trú að ríki, sveitarfélög og atvinnulíf tækju öll þátt í að ná niður verðbólgu og stuðla að stöðugleika. Nú upplifir verkalýðshreyfingin að ríkið hafi brugðist. Hvernig ætlar ríkisstjórnin að beita sér fyrir ró og ábyrgð á vinnumarkaði þegar þetta eru skilaboðin sem hún sendir inn á þann vettvang?

Höfundur er þingmaður Sjálfstæðisflokksins.