Má þjóðin að­eins fá að anda?

Ég er eiginlega orðin orðlaus.

Kannski ættu Íslendingar einfaldlega að taka sér vikufrí frá fréttum, Facebook, kommentakerfum og pólitík. Ekki vegna þess að við eigum ekki að fylgjast með því sem gerist í samfélaginu, heldur vegna þess að þjóðfélagið virðist komið á yfirsnúning.

Hvert málið rekur annað.

Allt verður að átökum. Allt verður að hneyksli.

Ein setning verður að fyrirsögn, fyrirsögnin verður að Facebook-færslu og áður en maður veit af eru hundruð manna farin að rífast um fólk sem þau hafa aldrei hitt.

Hvað varð um það að vera einfaldlega ósammála?

Ég hef sjálf sterkar skoðanir. Ég hef skrifað um Evrópusambandið, krónuna, vexti, ríkisfjármál, bókun 35, þjónustu hins opinbera og pólitík.

Ég hef líka komist að því að maður getur haft rangt fyrir sér.

Þess vegna hef ég reynt að hafa eina einfalda reglu:

Engin fullyrðing án heimilda.

Kannski þyrfti sú regla að gilda aðeins víðar.

Það er hægt að gagnrýna án þess að hata.

Það er hægt að gagnrýna ríkisstjórn án þess að hata ráðherra.

Það er hægt að gagnrýna stjórnarandstöðu án þess að gera fólkið þar að óvinum þjóðarinnar.

Það er hægt að vera ósammála um Evrópusambandið, skatta, vegaframkvæmdir, ríkisútgjöld eða hvað annað án þess að hinn aðilinn sé heimskur, spilltur eða vondur.

Stjórnmálamenn bera ábyrgð.

Alþingi á ekki að vera leiksvið þar sem sá vinnur sem nær reiðustu fyrirsögninni í kvöldfréttunum.

Hlutverk stjórnarandstöðu er að veita stjórnvöldum aðhald.

Hlutverk ríkisstjórnar er að svara gagnrýni og standa fyrir ákvörðunum sínum.

En hvorugt hlutverkið felst í því að halda samfélaginu í stöðugu viðbragðsstigi.

Fjölmiðlar bera líka ábyrgð.

Ég vil ekki fjölmiðla sem hætta að segja okkur hvað gerist á Alþingi. Þvert á móti.

Ég vil öfluga fjölmiðla sem fylgjast með valdinu, spyrja erfiðra spurninga og segja okkur þegar stjórnvöld gera mistök.

En þarf hvert upphlaup að verða stórfrétt?

Þarf hver hvöss setning úr ræðustól Alþingis að verða fyrirsögn?

Þarf alltaf að finna sigurvegara og tapara, reiðasta viðmælandann og mest ögrandi setninguna?

Því á meðan stjórnmálamenn og fjölmiðlar berjast um athygli situr almenningur eftir með hávaðann.

Við erum lítil þjóð.

Við vinnum saman, búum saman, erum skyld, tengd eða þekkjum einhvern sem þekkir einhvern.

Samt tölum við stundum hvert við annað á samfélagsmiðlum eins og þjóðin skiptist í tvær óvinveittar fylkingar sem geti ekki búið í sama landi.

Það getur varla verið heilbrigt samfélag.

Við þurfum heldur ekki að vera sammála um allt til að geta búið saman.

Það heitir lýðræði.

Lýðræði felst einmitt í því að stundum vinnur málstaðurinn sem maður studdi og stundum tapar hann.

Stundum kemst flokkurinn sem maður kaus í ríkisstjórn og stundum ekki.

Stundum tekur Alþingi ákvörðun sem maður telur góða og stundum langar mann að öskra á sjónvarpið.

Þá gagnrýnum við.

Spyrjum.

Leitum heimilda.

Veitum stjórnvöldum aðhald.

En við þurfum ekki við hvert ágreiningsefni að krefjast þess að ríkisstjórnin fari frá eða að einhver flokkur hverfi af Alþingi.

Þegar kemur að kosningum kjósum við aftur. Þá gerum við upp hug okkar og ákveðum hverjum við treystum til að fara með völdin næst.

Þangað til eigum við að geta tekist á um málin, verið ósammála og jafnvel orðið fokreið — án þess að lýðræðið sjálft verði að næsta átakamáli.

Það heitir lýðræði.

En ef við gerum alla pólitíska andstæðinga að óvinum, alla gagnrýni að árás og hverja ákvörðun að þjóðarkreppu, þá erum við sjálf farin að skemma það samfélag sem við segjumst vera að berjast fyrir.

Kannski er kominn tími til að lækka aðeins hitann.

Ekki hætta að ræða stjórnmál.

Ekki hætta að gagnrýna.

Ekki hætta að spyrja erfiðra spurninga.

Heldur hætta að hata.

Því það má heldur ekki gleyma því að á bak við allan þennan hávaða er venjulegt fólk að reyna að lifa venjulegu lífi.

Fólk er að hafa áhyggjur af reikningunum, heilsunni, börnunum sínum, foreldrum sínum og framtíðinni.

Sumir eru að annast veika ástvini, aðrir eru sjálfir veikir, einmana eða einfaldlega orðnir þreyttir.

Það fólk þarf ekki á því að halda að kveikja á símanum á morgnana og fá strax á tilfinninguna að Ísland sé að farast fyrir hádegi.

Við eigum nóg af raunverulegum vandamálum til að leysa: húsnæði, vexti, verðbólgu, heilbrigðiskerfi, þjónustu við aldraða og öryrkja, samgöngur og ríkisfjármál.

Þar ætti orkan okkar að fara.

Við þurfum ekki að búa til fleiri óvini.

Kannski ættu stjórnmálamenn að anda aðeins áður en þeir tala, fjölmiðlar áður en þeir birta og við hin áður en við ýtum á „senda“.

Og ef það dugar ekki?

Þá legg ég enn til vikufrí frá fréttum.

Landspítalinn hefur örugglega nóg að gera fyrir.

Höfundur er  fyrrverandi trúnaðarmaður Sameykis.