Miklum afla landað utan kvóta

Á hverju ári er talsvert miklu magni af þorski landað utan kvóta. Á síðasta ári var 4.579 tonnum af þorski landað í svo kallaðan Verkefnasjóð sjávarútvegsins (VS-afli) og telst hann ekki með almennum aflaheimildum. Útgerðir hafa heimild til að landa allt fimm prósentum af bolfiski sem VS-afla sem dregst ekki frá aflaheimildum þeirra. Úrræðinu er ætlað að koma í veg fyrir brottkast á minni og verðminni þorski. Í sjálfu sér er því mjög jákvætt markmið á bakvið þetta úrræði.

Togaraútgerðir eru stórtækastar í að nýta sér úrræðið og lönduðu um 2.000 tonnum í VS-afla á síðasta ári. Það er háðulegt að ein útgerð sem landaði um 60 prósentum af þessum umframafla (1.200 tonnum) hefur beitt sé hvað harðast gegn öllum sveigjanleika í fiskveiðikerfinu.

Auk þeirra 4.579 tonna sem veiddust í VS-pottinn á síðasta ári má varlega áætla að umframaflinn sé margfalt meiri þegar talin eru tonnin sem fara fram hjá í endurvigtun á afla sem landað er inn í vinnslur í eigu útgerða. Ríkisendurskoðun telur að umtalsvert og kerfislægt misræmi sé á vigt afla þegar eftirlitsmenn eru viðstaddir vigtun annars vegar og þegar þeir eru ekki við eftirlit hins vegar.

Ég talsmaður þess að auka megi veiðar á þorski. Margt bendir til að þorskurinn sé vannýttur. Það sést m.a. á lítilli meðalþyngd eftir aldri. Þá er ég sömuleiðis á móti því að setja sjómenn í þá stöðu að henda fiski. Það er mikilvægt að halda í öll úrræði sem minnka brottkast og þau mætti efla. Að sama skapi er orðið löngu tímabært að hætta leikaraskap með endurvigtun þannig að viktun á lönduðum afla verði undantekningarlaust í höndum óháðra aðila.

Eðlilegast væri að hækka aflaregluna sem úthlutun veiðiheimilda byggir á. Nýta síðan það svigrúm sem þar myndast til nýliðunar í útgerð og byggðaaðgerða. Til dæmis með opum svæðum til fiskveiða.

Margir standa í þeirri trú að nákvæm lífvísindi og prófanir séu grunnurinn að aflareglu í þorski sem alls ekki megi hnika til. Aflareglan kveður á hversu mikið er ráðlegt að veiða án þess að ganga á hrygningarstofn þorsksins og var fyrst gefin út árið 1994. Vinnuhópurinn sem samdi regluna var að meirihluta skipaður af viðskipta- og hagfræðingum, auk skordýrafræðings, tölfræðings en aðeins einn fiskifræðingur var í hópnum.

Það ætti því ekki að koma á óvart að með aflareglunni er hvorki horft til stöðu annarra nytjastofna né lífkennitalna á borð við meðalþyngd fisks eftir aldri. Á þeim rúmu þrjátíu árum sem aflareglan hefur verið notuð hefur hún aldrei skilað tilætluðum árangri og markmiðum um stækkun þorskstofnsins. Margt bendir til að veiðar úr stofninum séu ekki ráðandi þáttur í sveiflum í stofnstærð. Þrátt fyrir aðhaldssama aflareglu eru miklar sveiflur í stofninum en afli hefur á sama tíma stöðugt minnkað frá því sem áður var.

Þegar regla sem byggt hefur verið á í rúma þrjá áratugi hefur ekki gefist vel er tímabært að endurskoða regluverkið. Það er augljóst.

Höfundur er þingmaður Flokks fólksins.