Hag­ræðing á kostnað fjöl­breytni og gæðamenntunar

Mennta- og barnamálaráðuneytið hefur kynnt áform um nýtt skipulag þar sem stjórnsýsla og þjónusta færast frá ráðuneytinu og skólunum sjálfum til 4–6 svæðisskrifstofa. Fullyrt er að þetta sé „veruleg þjónustuaukning“, að boðleiðir styttist og að faglegur stuðningur verði markvissari. Skólastjórnendur eigi að geta einbeitt sér að faglegri forystu, kennarar að starfsþróun, og nemendur að njóta samræmdra gæða um allt land.

Í svar við fyrirspurn á Alþingi 25. september sl. sagði Mennta- og barnamálaráðherra meðal annars:

„Við erum að fara af stað með þá stefnu að gera gott skólakerfi mun betra. […] Það er krafa um það þegar nemendur eru á leiðinni í háskóla, hvort sem þau koma frá Húsavík eða úr Kópavogi eða Reykjavík, að gæði námsins sem þau eru að fá og einkunnir séu jafn góðar frá hvorum staðnum sem þau koma. Því miður er það staðreynd í dag að það er ekki.“

Inn í orðræðu ráðherra fléttast neikvæðar forsendur sem ekki eru studdar gögnum: að landsbyggðarskólar standi sig verr, að nemendur þaðan séu síður undirbúnir og að lausnin sé miðstýring að ofan. Þegar talað er fyrir miðlægri stýringu með svæðisskrifstofum sem ráða bæði fjármálum og ráðningum starfsfólks, einsleitum námsbrautum, samræmdu mati og áfangalýsingum með öllu því sem það þýðir, svo sem miðlægu námsefni, samræmdu mati og skerðingu á sjálfstæði kennara, er í raun verið að gera lítið úr starfi okkar og draga úr fjölbreytni og metnaði í íslensku skólakerfi. Þá er jafnframt verið að svipta okkur frelsinu til að þróa, skapa og velja námsefni sem hentar okkar nemendum og okkar samfélagi. Með þessum aðgerðum er í raun verið að kippa undan okkur fótunum. Þetta er ekki þjónustuaukning, þetta er skerðing á faglegu frelsi.

Ég hef starfað sem framhaldsskólakennari í 34 ár, þar af síðustu 14 ár í Menntaskólanum á Tröllaskaga. Ég er með meistarapróf, kennsluréttindi og hef alla tíð lagt metnað í störf mín. Ég hef stöðugt sótt mér endurmenntun, verið leiðsagnarkennari, verkefnastjóri í erlendum samstarfsverkefnum, þróað nýtt námsefni, kennt með upplýsingatækni að leiðarljósi og lagt áherslu á menningarlæsi. Ég hef farið með nemendur í námsferðir og kynnt starf okkar í Menntaskólanum á Tröllaskaga, bæði hér heima og erlendis.

Líkt og fleiri í mínum skóla hef ég haldið fyrirlestra á fundum og í fagfélögum, bæði á Íslandi og erlendis, deilt reynslu minni og verið í samstarfi við fjölmargar menntastofnanir. Ég hef sótt ráðstefnur og námskeið um menntamál, upplýsingatækni, heimsmarkmið og sjálfbærni í skólastarfi, ásamt því að fagmennska og símenntun eru stór hluti af kennarastarfinu. Við í MTR höfum verið mjög öflug í að sækja okkur menntun, bæði innanlands og erlendis, og erum í virku samstarfi við skóla víða um Evrópu, bæði í gegnum Erasmus+ og Nordplus.

Við höfum verið brautryðjendur í að innleiða heimsmarkmiðin í öllu skólastarfi og fyrir það fengum við verðlaunin European Innovative Teaching Award í þetta árið. Skólinn hefur ítrekað verið í þremur efstu sætunum í valinu á Stofnun ársins sem sýnir að starfsfólk upplifir metnað, gæði og virðingu í öllu starfi. Við erum Erasmus+ og UNESCO skóli sem er merki um faglega nálgun, alþjóðleg tengsl og lýðræðislega vinnu. Árið 2020 var skólinn einnig tilnefndur til Íslensku menntaverðlaunanna fyrir framúrskarandi skólastarf.

Stærð framhaldsskóla á landsbyggðinni segir ekkert um gæði starfsins. Að vera lítill skóli þýðir hvorki að hann sé illa staddur né að nám og kennsla þar sé síðri en í stærri skólum. Allir framhaldsskólar eiga sína sérstöðu og fjölbreytni er lykill að menntun fyrir alla, þar sem hver og einn nemandi getur fundið sig og fengið nám við hæfi.

Við framhaldsskólakennarar úti á landi erum vel menntaðir og faglegir. Við erum sífellt að þróa kennsluna okkar, vinnum náið með samfélaginu, sýnum sveigjanleika og hugum að þörfum hvers nemanda. Þegar ráðherrar og aðrir aðilar í ráðuneytinu tala okkur á landsbyggðinni niður gera þeir ekki aðeins lítið úr okkur heldur sýna um leið að þeir hafa ekki sett sig inn í hvernig skólarnir okkar vinna og hvaða gæði og fagmennska býr þar.

Slík nálgun grefur undan fjölbreytni og inngildingu í skólakerfinu. Þegar allir eiga að passa í sama kassa skerðast tækifæri nemenda til að blómstra á eigin forsendum. Það gengur einnig gegn heimsmarkmiðum Sameinuðu þjóðanna, einkum SDG 4 um gæðamenntun fyrir alla, SDG 10 um minni ójöfnuð, SDG 11 um sjálfbær samfélög og SDG 16 um lýðræðislegt skólastarf og traust til fagfólks.

Við eigum ekki að láta bjóða okkur það að faglegt frelsi kennara sé skert og skólastarf þrengt og troðið í sama mót. Ég skora á samkennara mína um allt land að láta í sér heyra og Kennarasamband Íslands að styðja okkur og standa vörð um starfstétt okkar.

Ida Marguerite Semey

framhaldsskólakennari og verkefnastjóri.