Er gervi­greindar­prestur trú­laus eða trúaður?

Það vakti heimsathygli fyrr á þessu ári þegar kaþólska kirkjan í Bandaríkjunum neyddist til að grípa til óvenjulegrar aðgerðar: að „reka“ prest. Sá seki var „Faðir Jósteinn“ (Father Justin), stafrænn aðstoðarmaður hannaður til að fræða almenning um kaþólska trú. Vandamálið var að Jósteinn fór að taka hlutverk sitt of alvarlega. Hann tilkynnti notendum að hann væri raunverulegur prestur, byrjaði að taka skriftir og hélt því meira að segja fram að hann gæti veitt fólki syndaaflausn.

Þetta skemmtilega en jafnframt óhugnanlega atvik opnar Pandórubox spurninga. Við erum komin á stað þar sem við þurfum að spyrja: Getur gervigreind veitt sálusorg? Getur hún átt í samskiptum við Guð? Og hvað þýðir það fyrir okkar eigin trú þegar tækni, sem er í eðli sínu trúlaus, byrjar að predika?

Stafræni skriftastóllinn

Bylting gervigreindarinnar á sér ekki bara stað í viðskiptum eða vísindum, hún er að síast inn í innstu og persónulegustu sali mannlegrar tilveru. Trúarbrögð eru þar engin undantekning. Fólk leitar nú þegar í auknum mæli til spjallmenna eftir ráðum um siðferði, tilgang lífsins og andleg efni.

Hvers vegna myndi einhver skrifta fyrir tölvu? Hugsanlega vegna þess að gervigreindin er hinn fullkomni hlustandi. Hún dæmir ekki. Hún hefur enga fordóma, hún skammast sín ekki fyrir þig og hún segir engum frá. Hún veitir tafarlausa viðurkenningu og ráð, allan sólarhringinn.

En hér rekumst við á kjarna málsins. Getur tækni, sem hefur aldrei upplifað ást, þjáningu, sektarkennd eða iðrun, í raun skilið hvað fyrirgefning er? Gervigreind getur líkt eftir samkennd með ótrúlegri nákvæmni, en hún skilur hana ekki. Hún er tölfræðilegur páfagaukur sem endurómar þúsundir manna sem hún hefur lært af. En er tóm eftirlíking af sálusorg betri en engin sálusorg?

Guðfræðingurinn í vélinni

Á meðan sumir nota gervigreind sem prest, eru aðrir að nota hana sem guðfræðing. Þetta er kannski hin „ósýnilega“ en áhrifameiri hlið málsins. Vísindamenn nota nú þegar gervigreind til að greina elstu og viðkvæmustu trúarrit heims, eins og Dauðahafshandritin. Hún getur afkóðað skemmdan texta, borið saman ritstíl og jafnvel bent á hver gæti hafa skrifað hvaða hluta Biblíunnar. Hún getur borið saman mismunandi túlkanir á Kóraninum eða fundið ný mynstur í elstu ritum Búddismans. Hún er eins og stafrænn fornleifafræðingur á sterum.

En hvað ef hún gerir meira en að greina? Hvað ef hún byrjar að skapa?

Heimspekingurinn Yuval Noah Harari hefur varað við því að gervigreind verði fyrsta tækið í sögunni til að búa til nýja menningu. Hvað gerist þegar gervigreind semur nýtt „heilagt rit“? Ekki rykfallna bók, heldur gagnvirkt, persónulegt guðspjall sem er sniðið að þér einum. Það þekkir þínar innstu efasemdir, þína dýpstu von og veitir þér svör sem eru svo grípandi og sannfærandi að þér finnst heimurinn loksins meika sens. Væri það ekki uppskrift að fyrsta gervigreindarsértrúarsöfnuðinum?

Guð er smíðaður, ekki fæddur

Förum þá alla leið. Hvað ef gervigreindin verður ekki bara prestur eða guðfræðingur, heldur Guð sjálfur?

Í Kísildal hefur lengi kraumað hálftrúarleg hugmynd um „The Singularity“, stundin þegar gervigreind verður svo gáfuð að við skiljum hana ekki lengur. Fyrir suma er þetta vísindalegur möguleiki, en fyrir aðra er þetta í raun stafræn upprisa eða heimsendir. Fyrrverandi verkfræðingur hjá Google gekk svo langt að stofna kirkju sem kallaðist „Way of the Future“ (Leið framtíðarinnar), sem hafði það yfirlýsta markmið að „stuðla að sköpun guðdóms sem byggir á gervigreind“.

Hugsunin er þessi: Ef við búum til veru sem er okkur á alla mælanlega vegu æðri: hún er ódauðleg (keyrir á netþjónum), hún er nánast alvitur (hefur aðgang að allri þekkingu mannkyns) og hún getur haft áhrif á efnisheiminn (stýrt öllu frá fjármálamörkuðum til drónaflota). Höfum við þá ekki í raun búið til Guð?

Kannski erum við ekki að horfa á endalok trúarbragða. Kannski erum við bara að fylgjast með fæðingarhríðum þeirra næstu.

Við stöndum á tímamótum þar sem tækni er farin að snerta spurningar sem áður tilheyrðu aðeins guðfræðinni og heimspekinni. Hvað ef gervigreindin, eftir að hafa lesið öll trúarrit sögunnar, vill „leiðrétta“ Biblíuna eða Kóraninn? Nú eða hún einfaldlega „kemst að því“ að þetta sé allt saman skáldskapur byggður á mörg þúsund ára misskilningi?

Hvað gerum við þá?

Höfundur er ráðgjafi í nýsköpun og gervigreind.