Reykja­lundur – lífs­bjargandi þjónusta í 80 ár

Ég er einn af þeim fjölmörgu Íslendingum sem hafa þurft að treysta á endurhæfingarþjónustu Reykjalundar. Ég er líka einn af þeim sem kom þangað í veikleika, óvissu og ótta, en gekk út aftur sterkari – bæði andlega og líkamlega. Þetta gerðist ekki af sjálfu sér, heldur vegna fólksins sem starfar á Reykjalundi: hjúkrunarfræðinganna, læknanna, sjúkraþjálfaranna, iðjuþjálfaranna, sálfræðinganna, íþróttafræðinganna, næringarfræðinganna og allra hinna sem mynda ósýnilegt en ómetanlegt bakland.

Það er ekki hægt að lýsa því með einföldum orðum hvað þessi staður og þetta fólk þýðir fyrir okkur sem höfum þurft á þeim að halda. Þau gefa manni ekki aðeins meðferð – þau gefa von. Þau sjá mann ekki sem verkefni heldur einstakling, með líf, fjölskyldu, drauma og möguleika. Og það er þessi nálgun sem gerir Reykjalund að hjartslætti íslenskrar endurhæfingar. Þegar forstjóri stofnunarinnar stingur niður penna og veltir upp hvort endurhæfing sé happdrætti þá fyllist maður af auðmýkt og þakklæti. Svana Helen bendir á að happdrætti SÍBS er eina uppspretta fjármagns til byggingarframkvæmda á Reykjalundi því hið opinbera greiðir enga leigu fyrir afnot húsnæðisins. Fyrir hönd auðmjúks sjúklings langar mig að rita nokkur orð.

Lífsbjargandi þjónusta fyrir allt landið

Reykjalundur er stærsta endurhæfingarstöð landsins og þjónar öllum Íslendingum, sama hvar á landinu þeir búa. Þangað leitar fólk eftir veikindi, slys eða langvarandi heilsuvanda – fólk sem þarf sérhæfða endurhæfingu til að komast aftur út í lífið. Fólk sem hefur fetað stíg fyrsta þreps heilbrigðisþjónustu en eru þó enn áttavillt vegna síns krankleika. Margir þeirra þurfa að dvelja á Reykjalundi í lengri tíma, jafnvel fjarri heimili sínu, og því er ómetanlegt að til staðar séu gistirými og stuðningsumhverfi sem gera fólki kleift að einbeita sér að bataferlinu.

Reykjalundur er jafnframt einn stærsti vinnustaður Mosfellsbæjar. Þar starfar fjöldi fagfólks sem hefur byggt upp sérþekkingu sem ekki er hægt að kaupa eða búa til á einni nóttu. Þessi mannauður er ein dýrmætasta auðlind heilbrigðiskerfisins – og ábyrgð okkar er að tryggja að hann fái að dafna.

Merkileg saga og samfélagslegt hlutverk

Reykjalundur er heilbrigðisstofnun í eigu SÍBS og á rætur sínar í berklavarnirnar árið 1945. Stofnunin fagnar því 80 ára afmæli í ár og í tilefni afmælisins er að koma út bók sem fagnað verður á afmælishátíð. Fyrstu fimmtán árin dvöldu þar eingöngu berklasjúklingar, en þegar sú ógn hvarf tók við nýr kafli: þróun í alhliða endurhæfingarmiðstöð.

Það er ótrúlegt að hugsa til þess að meiri hluti nýbygginga og viðhalds á húsnæði Reykjalundar í gegnum tíðina hefur verið fjármagnaður af hagnaði Happdrættis SÍBS – en ekki með reglubundnu fjármagni frá ríkinu. Sú staðreynd er bæði til marks um fórnfýsi SÍBS og ábyrgðarleysi stjórnvalda í gegnum tíðina.

Átta sérhæfð teymi – eitt sameiginlegt markmið

Endurhæfing á Reykjalundi byggir á teymisvinnu. Þar starfa átta sérhæfð meðferðarteymi auk Miðgarðs sem veitir sólarhringsþjónustu. Þetta er heill heimur samvinnu, mannúðar og sérfræðiþekkingar. Þar er markmiðið alltaf það sama:

Að sjúklingar endurheimti fyrri getu sína eða bæti heilsu sína til að geta flogið aftur út í lífið – til fjölskyldu sinnar og vina.

Sem sjúklingur finnur maður þetta í hverju skrefi – að allir vinna saman fyrir mann. Enginn er skilinn eftir. Allir eru mikilvægir hlekkir í keðjunni sem skilar lífi til baka.

En húsnæðið ber ekki lengur þjónustuna

Árið 2023 var gerð úttekt á húsnæði Reykjalundar vegna gruns um myglu. Niðurstaðan var skýr: óheilnæmt var að dvelja í hluta húsnæðisins. Í kjölfarið þurfti að loka hluta húsnæðisins – á endurhæfingarstofnun sem þjónar veikasta fólki landsins.

Úttekt Verksýnar sýndi meðal annars:

• að endurnýja þurfi þök, þakdúk og hluta glugga,
• að innviðir kjallara séu ónýtir og þurfi heildarendurbætur,
• að skolplagnir undir botnplötu séu ónýtar,
• að loftræsting sé ófullnægjandi á mörgum stöðum,
• að baðherbergi og gólfefni á vistherbergjum þurfi endurnýjun.

Einnig kom fram að húsnæði fyrir landsbyggðarsjúklinga væri illa farið og í sumum tilfellum óhæft til búsetu.

Þetta er ekki boðlegt. Ekki fyrir sjúklinga sem þurfa heilnæmt og öruggt umhverfi. Ekki fyrir starfsfólk sem vinnur myrkrið úr degi við að hjálpa öðrum. Ekki í samfélagi sem segist setja fólkið í forgrunn.

Heilbrigðisstefna og stjórnarsáttmáli – orð sem þurfa að verða að verki

Í heilbrigðisstefnu til 2030 var sett fram skýr framtíðarsýn um að setja fólkið í forgrunn og tryggja sterka innviði, gott skipulag og hæft starfsfólk. Í stjórnarsáttmála núverandi ríkisstjórnar kemur fram að innviði eigi að efla og heilbrigðis- og velferðarþjónusta verði styrkt.

Hér liggur því prófraun.

Hér skiptir máli hvernig við bregðumst við.

Reykjalundur er sterkur hlekkur heilbrigðisinnviðja sem snertir beint líf þúsunda Íslendinga á hverju ári. Ef þjónustan veikist – þá veikjumst við öll.

Þakkir sem ekki verður fullþakkaðar

Að lokum langar mig, sem þakklátur sjúklingur, að tala beint til starfsfólks Reykjalundar:

• Þið hafið breytt lífi mínu og margra annara.
• Þið hafið hjálpað mér að standa upp þegar ég gat það ekki sjálfur.
• Þið hafið kennt mér að treysta líkamanum aftur, að trúa á eigin styrk og að horfa fram á við.
• Þið hafið mætt mér af virðingu, hlýju og fagmennsku – á dögum sem voru erfiðir og á dögum sem voru góðir.

Ég veit að þið eruð mörg hver að vinna við krefjandi aðstæður, í gömlu húsnæði sem stenst ekki lengur kröfur nútímans. En þrátt fyrir það, þá blasir við sú staðreynd að hjarta Reykjalundar slær öflugra en nokkru sinni. Þið haldið því hjarta sláandi – og fyrir það eigið þið öll þakkir að launum.

Áskorun til stjórnvalda

Á 80 ára afmæli Reykjalundar er kominn tími til að við stöndum öll með þessari stofnun. Að stjórnvöld horfist í augu við alvarleika stöðunnar og fjárfesti í húsnæði sem stenst heilsuverndarstaðla og sómir sér fyrir stærstu endurhæfingarstöð landsins. Að stjórnvöld taki höndum saman með óeigingjörnu starfsfólki SÍBS og Reykjalunds og hugsi lausna til framtíðar.

Reykjalundur hefur staðið vörð um heilsu þjóðarinnar í átta áratugi.

Nú er okkar að standa vörð um Reykjalund!

Höfundur er sjúklingur í bata.