Flytjum ís­lenska skóla út!

Eins og undanfarin misseri hefur skólamálaumræða verið fyrirferðarmikil og það er jákvætt. Aðallega er rætt um læsi og mismunandi leiðir til að efla skólastarf, og stundum felst umræðan í gagnrýni á það sem gert er. En í íslenskum skólum fer almennt fram gott starf.

Okkur finnst þó að rödd skólafólks mætti heyrast meira í þessari umræðu. Við viljum því benda á nokkur atriði sem við teljum geta eflt nám barna og mætt þeim áskorunum sem skólar standa frammi fyrir. Þetta eru jafnframt aðferðir og hugmyndir sem við teljum að samfélagið allt myndi hagnast á.

Náttúra, samfélagsmiðlar og aukið frelsi

Samfélagslegar breytingar hafa dregið úr tækifærum ungs fólks til að upplifa og njóta náttúrunnar og þeirra lífsgæða sem útivera felur í sér. Börn eru minna úti en áður og svæðin sem þau þekkja og nýta sér fara sífellt minnkandi. Þetta má meðal annars rekja til aukins hraða í samfélaginu og tæknibreytinga síðustu áratuga.

Mestu breytingarnar má greina frá árinu 2010 þegar snjalltæki og samfélagsmiðlar hófu innreið sína. Við þessu þarf að bregðast. Fram hafa komið ýmsar tillögur sem fela í sér takmörkun á símanotkun barna og aðgengi þeirra að samfélagsmiðlum. Mun minna hefur verið rætt um aðgerðir sem bæta einhverju jákvæðu og uppbyggilegu við líf barna — eins og að auka frelsi og tækifæri þeirra til að leika og læra úti.

Það má gera með því að efla útinám í skólum — með öðrum orðum, flytja skólann út — og auka almennt möguleika barna til útiveru og tengsla við náttúruna.

Allar námsgreinar má kenna úti

Í raun má kenna allar námsgreinar úti og það er þegar gert í sumum skólum. Mikilvægt er þó að gera útinám að föstum og markvissum þætti í öllu skólastarfi.

Möguleikar til útináms á Íslandi eru miklir en oft vannýttir. Í grunninn snýst útinám um að nýta nærumhverfið til náms og finna leiðir til að læra til dæmis um náttúruna í beinum tengslum við hana sjálfa. En einnig er hægt að vinna með íslensku og stærðfræði utandyra. Tungumál eflist þegar orðaforði er tengdur raunverulegum upplifunum og stærðfræðileg hugtök verða skýrari þegar hægt er að stika þau út, mæla, telja og prófa með áþreifanlegum hætti. Möguleikarnir eru nær óþrjótandi.

Aukið rými fyrir athafnasöm ungmenni

Skólar eiga stundum í erfiðleikum með að mæta ólíkum nemendum á þeirra eigin forsendum. Útinám hefur reynst frábær leið til að mæta athafnasömum nemendum með ríka hreyfiþörf. Úti gefst þeim tækifæri til að blómstra.

Oft koma þar fram leiðtogar sem njóta sín betur en inni í hefðbundinni skólastofu. Slík reynsla hefur jafnframt jákvæð áhrif á aðra nemendur. Flest þekkjum við það að sjá samstarfsfólk í nýju ljósi eftir jákvæða upplifun í öðru umhverfi — hið sama á við um börn.

Í þeirri skapandi umræðu sem nú fer fram um íslenskt skólastarf felast raunveruleg tækifæri. Þar ætti útinám að vera mikilvæg og spennandi leið til framþróunar.

Nú er kjörið tækifæri til að efla útinám í menntun barna með því að gefa því aukið vægi í umræðu, í aðalnámskrá og í kennaranámi. Við vonum að mennta- og barnamálaráðherra taki útinámið upp á arma sína af sama krafti og þau verkefni sem hún hefur lagt áherslu á.

Skólafólk og annað fagfólk sem hefur unnið að þessum málum er tilbúið til samtals um hvernig megi efla þetta enn frekar.

Hættum að ræða hvort við eigum að fara út — og förum að ræða hvernig við flytjum íslenskt skólastarf út, okkur öllum til hagsbóta.

Guðmundur Finnbogason skólastjóri, Þjórsárskóla

Dr. Jakob Fríman Þorsteinsson, lektor við Menntavísindasvið Háskóla Íslands