Hag­nýtar húðflúra­for­varnir

Gömul saga og ný segir að við séum ekki öll steypt í sama mót, sem betur fer. Þegar dætur mínar eru spurðar hvað þeim langi að verða þegar þær verði stórar eru svörin alls konar, yfirleitt nokkur í einu og ný koma fram í hverri viku. Þeim hefur þó ekki enn dottið í hug að læra latínu eins og pabbi sinn.

Skyldi engan undra, enda hefði ég aldrei svarað sömu spurningu þannig sjálfur fyrr en eftir að ég skipti á öðru ári menntaskólanáms yfir í fornmáladeild og kynntist þar faginu. Það var ekki fyrr en að ég byrjaði að læra það að áhuginn kviknaði og hefur ekki slokknað síðan. Hann varð til þess að ég fór í gegnum stúdentspróf, tvær BA-ritgerðir, meistaranám og var byrjaður að vinna að doktorsverkefni áður en ég þurfti að gera hlé á námi vegna persónulegra ástæðna. Þessi áhugi er þess valdandi að mig dreymir enn um að ljúka einn daginn við doktorsverkefnið mitt. Hann rak mig erlendis í framhaldsnám þar sem ég kynntist umheiminum betur og síðar eiginkonu minni og barnsmóður. Ég þakka honum að mörgu leyti allt mitt líf í dag.

Ég er ekki kennslufræðingur en mín reynsla, bæði sem nemandi og síðar sem kennari, er nefnilega að áhugi og tækifæri séu forsendur árangurs. Í því, sem þú ekki kynnist eða ekki hefur áhuga á, nærðu ekki árangri. Áhugi hefur meira forspárgildi um velgengni í námsgrein en huglægt mat á eðlislægu erfiðleikastigi hennar. Tækifæri til að komast í kynni við hana auka svo töluvert líkurnar á að áhuginn kvikni.

Fornmáladeild Menntaskólans í Reykjavík hefur verið spáð yfirvofandi bráðadauða að minnsta kosti frá því að ég hóf þar nám fyrir bráðum 20 árum síðan og eflaust miklu lengur. Hún lifir þó enn. Hún lifði af styttingu framhaldsskólanámsins, sem fáir trúðu að hún myndi gera, og kannski lifir hún af nýjustu vendingar. Brjóstvitið segir mér þó að afskaplega ólíklegt sé að minna framboð af fornmálanámi muni auka eftirspurn eftir því. Þó svo færi er hætt við að í náminu sjálfu verði eftir minna að slægjast fyrir þau sem áhugann hafa.

Margt misviturt hefur verið ritað og rætt um stöðu menntakerfisins en engum dylst að það á við umtalsverðar áskoranir að etja. Ég tel mig ekki hafa lausnir á þeim en ég efast um að samkeppnishæfni íslenskra skóla gagnvart nágrannalöndum okkar batni við að skera niður í rótgrónu sérhæfðu framhaldsskólanámi fag sem almennt er boðið upp á víðast hvar á meginlandinu og er sums staðar jafnvel skyldufag á grunnskólastigi.

Það er ekki að ástæðulausu. Latínan er samevrópskur menningararfur okkar allra. Bókmenntir hennar og listir geyma gífurlegan hluta sameiginlegrar menningar okkar og sögu. Hún er bæði gefandi viðfangsefni ein og sér og veitir ekki síður góða undirstöðu fyrir og stuðning við aðrar list- og fræðigreinar. Því er oft haldið fram að latína hafi lítið eða ekkert hagnýtt gildi í daglegu lífi en þau, sem í sífellt opnara og samofnara alþjóðsamfélagi geta bjargað sér í gegnum einfalda texta, leiðbeiningar, dagblöð og vefsíður á algengum og útbreiddum rómönskum málum eins og t.d. frönsku eða ítölsku án þess að hafa lært þau sem slík, geta lesið allar áletranirnar á listaverkunum og byggingunum í almannarými og á söfnum út um alla álfuna eða geta stoppað vini sína í að fá sé húðflúr sem segja eitthvað allt annað en þau halda að þau segi, segja allt aðra sögu. Allt hefur þetta hið minnsta reynt töluvert meira á í mínu lífi en ég bjóst við þegar ég var krakki og raunar meira en margt annað sem mér var sagt að væri hagnýtt á langri skólagöngu.

Ég ber ekkert nema djúpstæða virðingu fyrir því yfirlýsta markmiði skólastjórnenda Menntaskólans í Reykjavík að laða fleiri nemendur að fornmáladeildinni. Ég vona svo innilega að það gangi eftir. Ég hef hins vegar því miður verulegar efasemdir um að það verði gert eftir þeim leiðum sem hafa verið boðaðar. Ég hvet því eindregið minn gamla skóla og starfsstað, sem er nú síðasta vígi klassískrar menntunar fyrir háskólanám hérlendis, til að endurskoða þær. Það ríður líklegast töluvert meira á því en virðist.

Höfundur er stúdent af fornmáladeild I Menntaskólans í Reykjavík, BA í latínu og BA í grísku frá Háskóla Íslands, MSc í fornfræði frá Edinborgarháskóla og fyrrum doktorsnemi við fornfræðideild þess skóla. Höfundur hefur jafnframt sinnt stundakennslu við MR, FÁ og HÍ.