Saga úr heil­brigðis­kerfi okkar Ís­lendinga

Mamma mín er harðdugleg kona. Ekki er ýkja langt síðan mamma trítlaði upp um mela og móa þar til forlögin kipptu undan henni fótunum. Í byrjun desember fyrir rúmu hálfu ári fór hún að finna fyrir miklum verkjum í neðra baki sem leiddu langt niður í fót. Verkirnir fóru hratt versnandi og nú fyrr í sumar voru þrautirnar orðnar einfaldlega óbærilegar. Öll hennar tilvera snerist um að reyna að gera líðanina ögn bærilegri með réttum hreyfingum, matarræði og lyfjakokteilinum sem hún neyðist til að innbyrða með tilheyrandi aukaverkunum og áhrifum á önnur kerfi líkamans. Þessi staða sem er raunveruleiki fjölda fólks á Íslandi, meira af því síðar.

Það er til lausn

Mamma hefur alla tíð staðið sína plikt, gefið af sér til samfélagsins og borgað sína skatta. Hún á að baki langa starfstíð sem grunnskólakennari og hefur sinnt eigin heilsu vel. Við Íslendingar erum rík þjóð og höfum lengst af getað treyst á öflugt heilbrigðiskerfi sem grípur okkur þegar heilsan bregst eða neyðin skellur á. Samkvæmt okkar reynslu er það einfaldlega ekki svo lengur. Til allrar hamingju er hægt að ráða bót á ástandinu með aðgerð og allt er til staðar – aðstaða, vel menntað heilbrigðisstarfsfólk sem á tíma í vinnutöflunni sinni til þess að bregðast við og lina þrautir sem þessar. Eeeeen „Computer says NO“. Og hvar stendur hnífurinn í kúnni?

Talan 100

Aðgerðir af þessu tagi hafa verið framkvæmdar af tveimur aðilum, annars vegar Landspítalanum, sem hefur alls ekki náð að sinna þeim fjölda fólks sem þarf nauðsynlega á aðgerð að halda, og hins vegar einkastofum. En þrátt fyrir að einkaaðilar séu í stakk búnir til að lina þjáningar þessa hóps þá gera Sjúkratryggingar Íslands einungis ráð fyrir 100 aðgerðum í þessum flokki árið 2026. Kvótinn er löngu uppurinn, það gerðist í mars. Og haldið ykkur nú fast, þörfin fyrir aðgerðir af þessu tagi er að lágmarki þreföld þessi tala að mati læknis sem sinnir sjúklingum með sambærilegan vanda.

Um 200 manns úti í kuldanum og samfélaginu blæðir

Það er því stór hópur fólks í okkar litla landi sem líður þrautir vegna sambærilegs vanda og tilvera þessa fólks hverfist um það að Sjúkratryggingar Íslands og heilbrigðisyfirvöld lagi „Excel-skjalið“. Með þessu áframhaldi mun þessi hópur fara stækkandi og biðlistar lengjast. Ekki nóg með það, heldur er í mörgum tilfellum hætta á varanlegum heilsuskaða sé ekki gripið inn í nógu snemma. Á sama tíma lekur fjármagnið út um glufur velferðarkerfisins þar sem samfélagið missir fólk af vinnumarkaðnum, fólk sem tapar lífsgæðum sínum og heilsu, sem veldur álagi á aðra pósta heilbrigðiskerfisins og í mörgum tilfellum örorku og öðrum kostnaði fyrir samfélagið.

Er ekki bara betra að laga „Excelskjalið“ og veita þessum sjúklingum þá læknisfræðilegu meðferð sem væri sannarlega í boði ef skaðlegt og ósanngjarnt regluverk kæmi ekki í veg fyrir það?

Jón og séra Jón

Mamma er svo heppin að vera séra Jón. Hún átti nefnilega smá pening og gat borgað sig í aðgerð. Það var ekki lítil fjárhæð, skal ég segja ykkur, og alls ekki á færi hvers manns að reiða fram. En annað kom ekki til greina því við ástandið var engan veginn unað. Sérfræðilæknirinn gerði á henni aðgerð sem var dagsett um leið og ákvörðun var tekin – með óbragð í munni þó, þar sem hann veit að ósanngjarnt skipulag í „Excelskjali“ varð til þess að sjúklingur hans þurfti að reiða fram rúmlega 1,5 milljón til þess að laga ástand sem ekki var með nokkru móti unað við.

Mér svíður það að við sem rík þjóð gerum ekki betur. Og ég finn virkilega til með móður minni og öðrum sem að ósekju og óþörfu líða miklar þrautir. Ég vona að þessi greinaskrif mín opni augu þeirra sem halda um stjórnartaumana. Ég veit fyrir víst að móðir mín er ekki ein í þessari stöðu. Á bak við ákvarðanir sem teknar eru er fólk sem vafalaust vill samfélaginu hið besta. Þess vegna ákváðum við að láta í okkur heyra í þeirri von að einhver vakni og vinni sem hraðast í því að kippa hlutunum í lag.

Höfundur er aðstandandi sjúklings.