Lesum í sumar – börnin okkar fylgjast með

Ég var nýkominn í sumarfrí og sat úti á pallinum í góða veðrinu með kaffibolla og dagblað. Í kringum mig börn að leik með tilheyrandi hlátrasköllum. Það var notaleg stund þar sem ég hafði loksins tíma til að slaka á. Stuttu síðar greip ég ósjálfrátt símann og fór að fletta fréttum og samfélagsmiðlum, kíkti líka á póstinn. Tíminn leið allt í einu mjög hratt og þegar ég leit upp tók ég eftir því að þögn ríkti allt um kring, börnin höfðu líka gripið í símana sína. Fyrir örfáum mínútum höfðu þau verið að leika sér. Þá rann upp fyrir mér að ég hafði líklega gefið tóninn – án þess að segja eitt einasta orð.

Þetta fékk mig til að velta einni spurningu fyrir mér: Ef börnin okkar taka svona auðveldlega upp skjávenjur okkar, hvers vegna skyldu þau þá ekki líka taka upp lestrarvenjur okkar? Á hverju ári ræðum við um lesskilning, læsi og skjátíma. Við höfum áhyggjur af því að börn lesi minna en áður og veltum fyrir okkur hvernig megi snúa þeirri þróun við. En kannski byrjar lausnin nær okkur sjálfum en við höldum.

Börn læra ekki bara af því sem við segjum. Þau læra af því sem við gerum. Ef þau sjá okkur sífellt með símann í hendinni verður það hið eðlilega. Ef þau sjá okkur reglulega með bók í hönd verður það líka eðlilegt. Þess vegna held ég að sumarið sé einstakt tækifæri. Þá hægist aðeins á lífinu. Við eigum fleiri róleg augnablik á pallinum, í sumarbústaðnum, á tjaldsvæðinu, á kaffihúsi eða við sundlaugarbakkann. Augnablik þar sem við getum annaðhvort gripið símann – eða opnað bók.

Við lifum á tímum þar sem athygli okkar er stöðugt sótt. Tilkynningar, samfélagsmiðlar og myndbönd keppast um hverja lausa mínútu. Það er orðið svo sjálfsagt að grípa í símann að við tökum varla eftir því lengur. En bók býður upp á eitthvað allt annað. Þegar við lesum hægir á okkur. Við sökkvum okkur í sögu eða hugmynd, ímyndunaraflið fær að njóta sín og hugurinn fær loksins að dvelja við eitt verkefni í einu í stað þess að taka sífellt við tilkynningum og öðru áreiti. Margir upplifa að lestur sé besta leiðin til að slaka á og gefa taugakerfinu hvíld frá stöðugu skjááreiti.

Rannsóknir hafa sýnt að lestur skiptir miklu máli fyrir orðaforða, lesskilning og málþroska barna. Þær sýna líka að fyrirmyndir skipta máli. Þegar börn sjá foreldra sína lesa aukast líkurnar á að þau fái sjálf áhuga á bókum. Þetta snýst ekki um að skjáir séu vondir. Þeir eru orðnir ómissandi hluti af lífi okkar. En eins og með svo margt annað snýst þetta um jafnvægi.

Kannski þurfum við ekki fleiri reglur um skjátíma. Kannski þurfum við einfaldlega fleiri fullorðna sem sjást lesa. Sem betur fer er auðvelt að byrja. Bókabúðir og bókasöfn landsins eru þessa dagana full af nýjum og spennandi sumarbókum – fyrir börn, ungmenni og fullorðna. Það er til bók fyrir alla. Hvort sem þú ert átta eða áttatíu ára skiptir mestu máli að finna bók sem kveikir lestrargleðina.

Kannski er það einmitt ein besta sumargjöfin sem við getum gefið sjálfum okkur og börnunum okkar. Ekki að leggja símann alveg til hliðar, heldur að leggja hann frá okkur öðru hvoru og opna í staðinn bók. Þegar börnin okkar sjá okkur lesa eru meiri líkur á að þau vilji gera það líka. Í sumar skulum við ekki aðeins segja börnunum okkar að lesa. Sýnum þeim hvernig það lítur út.

Höfundur er markaðsstjóri Forlagsins.