Þegar mótrökin verða með­mæli

Ég var að lesa greinargerð SFS þar sem samtökin vara við því að ESB-aðild gæti fært störf og verðmæti úr landi. Ástæðurnar eru einkum þríþættar: breytingar á fiskveiðistjórn, aukið erlent eignarhald og samkeppni við niðurgreiddan sjávarútveg innan sambandsins. Þessi þrjú atriði eru sannarlega mikilvæg, en þau má einnig lesa sem rök fyrir því að Ísland ætti að sækja um aðild.

Í fyrsta lagi byggir skýrslan á þeirri forsendu að ESB myndi skerða aflaheimildir Íslands. Reynslan af EES-samstarfi sýnir þó að Ísland hefur sterka stöðu í samningum um auðlindanýtingu og gæti tryggt sér sérlausnir einmitt á grundvelli þeirrar staðreyndar að íslenskur sjávarútvegur er sterkur og stjórnun fiskveiða tekur tillit til sjálfbærrar nýtingar auðlinda. Aðild gæti jafnvel styrkt stöðu Íslands með formlegri aðkomu að sameiginlegri fiskveiðistefnu, auk þess sem ESB hefur á undanförnum árum endurskoðað reglur til að tryggja enn betur sjálfbærni og gagnsæi.

Í öðru lagi er varað við erlendu eignarhaldi og vissulega er það áhygguefni. Aðild að ESB myndi ekki sjálfkrafa auka erlenda fjárfestingu í íslenskum sjávarútvegi, heldur gæti Ísland – sem fullgilt aðildarríki – samið um varanlegar undanþágur líkt og önnur ríki hafa gert fyrir undirstöðu iðnað sinna landa.

Þá er bent á að fiskvinnsla innan ESB njóti opinbers stuðnings. Þetta má einnig túlka sem tækifæri: með aðild fengi Ísland aðgang að fjárfestingarsjóðum ESB sem gætu styrkt íslenska vinnslu, nýsköpun og hliðarafurðaframleiðslu. Í stað þess að óttast samkeppni gæti Ísland nýtt sér stóraukna fjárfestingargetu sambandsins til að efla virðiskeðjuna heima fyrir. Frumkvöðla umhverfið á Íslandi er gríðar sterkt og við erum leiðandi í heiminum þegar kemur að nýsköpun á sviði fullnýtingar fiskafurða. Innganga í ESB myndi ekki slökkva þann sköpunarkraft sem býr í íslensku hugvitsfólki, heldur þvert á móti hvetja það og styrkja.

Að lokum er lögð áhersla á að sjávarútvegur sé hornsteinn byggða og að verðmæti gætu tapast ef vinnsla færist úr landi. En það er einmitt veikleiki í núverandi kerfi að íslenskur útvegur er háður sveiflum á litlum mörkuðum og takmörkuðum aðgangi að fjármagni. Aðild að ESB myndi tryggja algert tollfrelsi á afurðum, óháð vinnslustigi, stöðugan markaðsaðgang, aukna fjárfestingu og sterkari byggðatengingu með sameiginlegum byggðasjóðum sem gætu stutt við sjávarbyggðir.

Þannig má lesa greinargerðina sem áminningu um að Ísland stendur frammi fyrir kerfislegum áskorunum sem aðild að ESB gæti hjálpað til við að leysa. Í stað þess að óttast breytingar gæti Ísland nýtt aðild til að tryggja sjálfbæran, samkeppnishæfan vel rekinn sjávarútveg – og þar með styrkt efnahagslegt öryggi landsins.

Höfundur víðtæka reynslu innan sjávarútvegs.