Um fitu­lag og burðarvirki – at­laga að vel­ferð barna og ung­linga í Reykja­vík

Í kosningabaráttunni fyrir borgarstjórnarkosningar í vor var mikið talað um að hreinsa þyrfti burt fitulag í stjórnkerfi Reykjavíkurborgar. Fólki var talin trú um að fitu þessa mætti skera í burtu án þess að það bitnaði á borgarbúum. Nú hefur meirihlutinn í Reykjavík fundið þetta svokallaða fitulag og það reyndist vera fólkið sem heldur utan um samstarf skóla, frístundastarfs og félagsþjónustu.

Í síðustu viku tóku gildi breytingar þar sem meirihlutinn lagði niður miðstöðvar sem reknar hafa verið á fjórum stöðum í Reykjavík og þjónusta ákveðin hverfi og borgarhluta. Þar með voru lögð niður störf fólks sem þekkir hverfin, styður stjórnendur á vettvangi, leysir úr málum og sér til þess að upplýsingar komist á milli þeirra sem bera ábyrgð á velferð barna. Fólkið sem grípur inn í áður en vandinn verður stór. Þarna hélt meirihlutinn að fitan hefði fundist en skar í raun burtu burðarvirki velferðar barna og unglinga í Reykjavík. Burðarvirki sem felst í hverfamiðaðri þjónustu þar sem öll þau sem koma að barnahópnum í hverfinu hittast og eru í nálægð hvert við annað í daglegu starfi.

Málið með burðarvirki er að það sést yfirleitt ekki í fullbyggðu húsi og við hugsum ósköp lítið um það á meðan veggirnir haldast uppi. Þegar burðarbitarnir eru teknir og húsið skekkist eða hrynur föttum við af hverju þeir voru þarna til að byrja með. Ég óttast nú að velferðin í borginni skekkist en vona auðvitað að hún hrynji ekki við þessa aðför að burðarvirkinu. En það er líka ekki of seint að átta sig. Skoða teikningarnar betur og taka aðrar ákvarðanir.

Við búum í hverfum

Í Reykjavík hefur verið unnið að hverfamiðaðri nálgun í þjónustu við íbúa í hátt í þrjá áratugi. Líf fólks skiptist nefnilega ekki eftir fagsviðum borgarinnar heldur eru það hverfin sem eru vettvangur daglegs lífs. Hverfisnálgun gerir fagfólki kleift að þekkja aðstæður í nærumhverfinu, mynda tengsl við íbúa og finna lausnir með skólum, frístundaheimilum, félagsmiðstöðvum, íþróttafélögum, heilsugæslu, jafnvel lögreglu og öðrum sem koma að lífi barna.

Hverfin í Reykjavík eru ólík að íbúasamsetningu, tekjum, tungumálum, félagslegri stöðu og áskorunum. Jafnt aðgengi að þjónustu felst því ekki í nákvæmlega sömu framkvæmd alls staðar. Mismunandi starfshættir hverfismiðstöðva geta einmitt verið merki um að þær þekki hverfin sín og séu að svara raunverulegum þörfum. Að ætla sér að staðla alla skapaða hluti er ekki endilega merki um gæði.

Hin mörgu augu á barninu

Hjartað í hugsuninni um hverfamiðaða nálgun, í farsældarlögunum og í stefnunni um Betri borg fyrir börn er að það séu mörg augu í kringum barnið. Það er kennarinn, námsráðgjafinn, starfsmaður félagsmiðstöðvar eða frístundaheimilis, íþróttaþjálfari, félagsráðgjafi sem er að aðstoða foreldrana og annað fagfólk, t.d. hegðunarráðgjafi. Þau sjá oft barnið með ólíkum hætti, þau hafa ólíkar nálganir og ólíka sérhæfingu.

Ef barn glímir við vanda eða eitthvað kemur upp á, er það gripið ef þetta fólk talar saman, treystir hvert öðru og veit hver getur gert hvað. Án samtalsins geta vikur liðið – eða ár án þess að nokkuð sé að gert. Vanlíðanin vex og verður að alvarlegum vanda. Eftir á spyrjum við hvernig það gat gerst að enginn gerði neitt.

Sett hafa verið á fót lausnateymi þar sem svona samtal og samráð fer fram. Með nýju skipulagi eru þau ekki lögð niður en það er sannarlega verið að leggja stein í götu þeirra – með því að fjarlægja ráðgjafana úr hverfunum, hlaða rekstrarverkefnum á forstöðumenn í frístund og taka út nálægðina milli ólíkra fagstétta sem var inni á miðstöðvunum. Hið óformlega og daglega samstarf skiptir nefnilega líka mjög miklu máli.

Kostnaðurinn sem sést ekki strax

Ástæða allra þessara breytinga er krafan um sparnað. Gert er ráð fyrir að breytingarnar sem tóku gildi í síðustu viku spari 900 milljónir króna á ári. Ég óttast þó að það sé ekki búið að hugsa þetta út í gegn. Sparnaður á einum stað getur auðveldlega orðið að kostnaði annars staðar. Forstöðumenn í frístundastarfi taka við aukinni ábyrgð sem leiðir til hærri launa. Leigubílarallýið með ráðgjöfum og fagfólki úr Borgartúninu að ferðast út um allan bæ mun eitthvað kosta – ekki síst í töpuðum vinnustundum. En umfangsmesti kostnaðurinn er auðvitað í börnunum sem við missum af – börnunum sem fá ekki stuðninginn af því við byggðum upp sílóin á nýjan leik og tókum út þekkingu og samtal í nærumhverfinu. Við munum að sjálfsögðu ekki sjá þennan kostnað strax í fjárhagsuppgjöri næsta árs en hann verður raunverulegur í lífi fólks og kostnaði samfélagsins.

Nýr meirihluti í Reykjavík lofaði að skera burt fitulag en hefur í staðinn gert atlögu að burðarvirki velferðar barna og unglinga í Reykjavík. Ég get ekki stutt það. Það er ekki of seint að hætta við að stroka út hverfamiðaða nálgun Reykjavíkurborgar. Tryggjum það áfram að hin mörgu augu í kringum hvert barni sjái það saman því þannig grípum við börn sem þurfa á okkur halda.

Höfundur er borgarfulltrúi Samfylkingarinnar í Reykjavík.