Þver­sögn ís­lenskra varna

Þversögn íslenskra varna blasir við almenningi. Annars vegar ríkir yfirlýstur og staðfastur vilji meirihluta þjóðarinnar að standa vörð um fullveldi og sjálfstæði Íslands og verja með kjafti og klóm eins og nýfafstaðinn þjóðaratkvæðagreiðsla um aðildarviðræður við ESB ber vitni um og hins vegar áberandi áhugaleysi stjórnvalda og almennings um öryggi og varnir landsins sem kristallast í algjörri útvistun á landvörnum til erlendra aðila. Íslendingar ætla ekki að verja Ísland ef á það er ráðist, það eiga aðrir að gera. Erlendir aðilar eins og Bandaríkjamenn samkvæmt varnarsamningi landanna og Atlantshafsbandalagið ef samstaða næst um að virkja 5. grein aðildarsáttmálans – sem ekki er sjálfsagt mál og krefst samþykki allra aðildarþjóða.

Þetta er þversögn sem stenst ekki skoðun. Ástand heimsmála hefur ekki verið jafn eldfimt frá lokum kalda stríðsins þar sem stríð er háð í Evrópu og Mið-Austurlönd loga stafna á milli. Hernaðarlegt mikilvægi Íslands í Norður-Atlantshafi er slíkt að breiðist þessi átök út verðum við hluti af þeim hvort sem okkur líkar það betur eða verr. Við stöndum því frammi fyrir tveimur öryggisáskorunum sem geta vegið að rótum lýðveldisins. Þær eru:

Fjölþáttaógnir sem spanna bilið milli friðar og stríðs og felast í aðgerðum á borð við netárásir, falsfréttir og upplýsingaóreiðu til hermdar og hryðjuverka, skemmdarverka, launmorða eða drónaárása. Við Íslendingar höfum fengið að kenna á netárásum líkt og aðrar Evrópuþjóðir og þar hafa stjórnvöld tekið til varna þannig að staða okkar hvað þær varðar er nú betri en fyrir nokkrum árum þó margir innviðagagnagrunnar séu enn of opnir og illa varðir. Sérstaklega í heilsugeiranum. Falsfréttir og upplýsingaóreiðu má finna á samfélagsmiðlum í ríkum mæli og það eru ekki neinar skipulagðar varnir gegn þeim að finna hér á landi. Við höfum blessunarlega sloppið enn sem komið er við hermdar- og hryðjuverkaárásir, skemmdarverk, launmorð eða drónaárásir, en varnir okkar gegn þessum vágestum eru takmarkaðar ef frá er talin starfsemi sérsveitar Ríkislögreglustjóra sem er takmörkuð. Drónavarnir á Íslandi eru í lamasessi, þar vantar bæði tæknibúnað, sérhannaðar ratsjár og vopn til að granda drónum ef þeir ógna umhverfi sínu, t.d. með flugi yfir flugvöllum landsins. Það vill oft gleymast að allar varnir gegn fjölþáttaárásum er innanríkismál sérhverrar þjóðar og hvorki varnarsamningurinn við Bandaríkin eða aðild að NATO geta komið í stað þeirrar ábyrgðar sem stjórnvöld hafa við að tryggja öryggi borgaranna innan landamæra Íslands.

Bein hernaðarógn er önnur öryggisáskorun sem við þurfum að geta tekist á við. Verstu sviðsmyndirnar eru eldflaugaárásir á hernaðarlega mikilvæg skotmörk eða óvænt og fyrirvaralaus árás á Ísland áður en liðsauki er kominn til landsins. Fyrri sviðsmyndin kallar á sérhæfðar loftvarnir og erlenda aðstoð. Loftvarnareldflaugar til að granda skotflaugum sem koma á margföldum hraða hljóðsins til árása eru bæði dýrar og af skornum skammti. Þessi ógn er af þeirri stærðargráðu að við þurfum aðstoð við að takast á við hana. Síðari sviðsmyndin kallar á varnir hernaðarlegra mikilvægra staða á Íslandi í nægjanlega langan tíma þar til liðsauki kemur ef þau varnarbandalög sem við tilheyrum halda. Ef íslensk stjórnvöld kalla á aðstoð frá bandamönnum þarf að taka ákvarðanir um að verða við þeirri beiðni, fjölda hermanna, búnað og hvaðan hann eigi að koma og flytja síðan til landsins. Þetta er ekki gert eins og hendi sé veifað og það getur tekið marga daga að koma honum til landsins. Íslendingar þurfa að geta varið þá hernaðarlega mikilvægu staði sem liðsaukinn þarf við komu til landsins í þann tíma sem það tekur.

Til þess þurfum við innlenda varnarviðbúnað. Íslendingar eiga að taka virkan þátt í eigin vörnum. Vopnaða hermenn sem koma í stað öryggisvarða frá Securitas sem manna nú hlið öryggissvæðis Keflavíkurflugvallar. Varnir Íslands eiga ekki að vera innan ramma þeirrar hugsunar að „þetta reddast“.

Höfundur er sérfræðingur í varnarmálum.