Sjálfs­eignar­bændur eða leigu­liðar

Íslenska draumnum má lýsa sem sjálfseignarbónda: eiga sína eigin jörð, uppskera eins og maður sáir, og greiða til fátækra í héraðinu. Tímarnir breytast en markmiðin eru þau sömu: menn vilja eiga sitt eigið heimilið, afla sér atvinnutekna og greiða sanngjarnt hlutfall í sameiginlega sjóði. Íslendingar vilja hvorki drottna yfir öðrum né vera upp á aðra komnir.

Þróunin er hins vegar sú að ríkisvaldið (og agentar þess í stofnunum og sveitarfélögum) vill sífellt taka meira til sín. Tíundin er orðin að þriðjungi. Í raun verður hún að helmingi þegar hæfileikar manns eru metnir mest áríðandi á vinnumarkaði, en efsta skattþrepið fer yfir 50% ef talið er með tryggingagjald. Tekjuskattur hjóna er hækkaður í nafni leiðréttingar en virðist aldrei leiðréttur þeim í hag. Leiguskattur er hækkaður í því skyni að minnka hvata til að safna íbúðum en nær bara til einstaklinga með eina eða tvær íbúðir í útleigu en ekki til aðila með fleiri. Ríkið ýtir frá þeim sem reyna að eignast þak yfir höfuðið með því að taka til sín íbúðir á undirverði og veltir verðmismuninum á hina. Holland bætist nú í hóp þjóða sem skattleggja óinnleystan hagnað (e. unrealized gains), sem mun draga úr fjárfestingum í arðbærum verkefnum. Ég óttast að ekki verði langt þar til íslenskir stjórnmálamenn fari að tala fyrir því sama.

Markmiðið er ekki lengur að menn geti staðið á eigin fótum og að hluti afrakstursins hjálpi þeim sem minna mega sín. Nú virðist markmiðið í sjálfu sér að gera alla að skjólstæðingum stjórnmálamanna. Uppskriftin er einföld: stjórnmálamennirnir láta sem minnst eftir af sjálfsaflafé manna í þeirra eigin vasa en kalla það „aðhald á tekjuhlið ríkisins.“ Þeir gera menn að leiguliðum en kalla það „óhagnaðardrifið“ og úthluta svo fé til síns „markhóps“ eins og Inga Sæland ráðherra orðar þetta. Hagsmunasamtök taka eftir og koma hver á fætur öðrum í kvöldfréttum og segja að „ríkisstjórnin verði að komast til móts við þennan hóp,“ en það má þýða sem „atkvæði til sölu.“ Á meðan fá þeir sem raunverulega þurfa á stuðningi að halda minni bætur og bíða á lengri biðlistum. Allt er þetta svo fjárhagslega ósjálfbært og þurfa framtíðarkynslóðir að borga skuldasöfnunina.

Ísland, og Vesturlönd í heild sinni, þurfa að hverfa frá þessari braut, þar sem litið er á menn sem skjólstæðinga ríkisins. Við þurfum að lækka skatta og ýta undir séreignarstefnuna. Stór og öflug millistétt er best til þess fallin að stýra samfélaginu í rétta átt.

Höfundur er sölumaður.