Að kljúfa þjóðina með til­finningaþrunginni spurningu

„Fyrir rúmu ári, eða réttara sagt 27. ágúst 2024, sagði forsætisráðherra í ítarlegu viðtali um Evrópumálin að þetta væri ekki rétti tíminn til að fara í þessa vegferð.”

Guðrún hélt svo áfram að rekja það sem Kristrún hafði sagt að aðildarferli að Evrópusambandinu væri mjög stór breyting fyrir íslenskt samfélag. Slíkt ferli krefðist ofboðslega sterks umboðs, víðtækrar samstöðu í samfélaginu og krefðist þess að þetta kæmi ekki bara frá einum eða tveimur stjórnmálaflokkum heldur frá þjóðinni sjálfri, atvinnurekendum og verkalýðshreyfingunni.

Bannað að plata

„Hún sagði meira að segja að það væri bannað að plata í þessu starfi, að hún myndi alls ekki ganga á bak orða sinna, aldrei. Síðan liðu bara örfáir mánuðir, frú forseti, og í áramótaávarpi sínu 31. desember sagði hæstv. forsætisráðherra, með leyfi forseta:

„Leyfum engum að kljúfa okkur. Höfnum svartagallsrausi um að íslenska leiðin sé ekki lengur fær og hér þurfi að kúvenda högum okkar og háttum. Ekkert er fjær sanni.““

Guðrún spurði Kristrúnu hvað hefði breyst annað en „árangursleysi forsætisráðherra í efnahagsmálum? Hvað er það nákvæmlega sem hefur gerst síðan 31. desember sem veldur því að nú er þessi kúvending orðin og það á núna að fara að rjúka á harðahlaupum inn í Evrópusambandið?“

Nú er verið að efna svikin loforð

Kristrún var mætt og hún virtist vel undirbúin. Hún sagði athyglisvert að heyra í sig vitnað í mig þar sem hún tali einmitt um að við þurfum að hafna svartagallsrausi eftir það sem á undan hefur gengið í þessum sal.

„Mér þykir líka undarlegt að heyra umræður um leynimakk vegna þess að hér hafa ráðamenn sýnt forystu fyrir hönd íslensku þjóðarinnar í samtölum við erlenda þjóðarleiðtoga einmitt til þess að íslenska leiðin sé fær, meðal annars til að tryggja okkur sérhagsmuni í samræðum um loftferðir, í samhengi við samgöngur og annað hér. Þetta kallast að veita forystu í alþjóðamálum.“

Umrætt viðtal sagði Kristrún hafa farið fram fyrir tveimur árum og það sem breyst hefur er að mynduð hefur verið samstaða þriggja flokka um að leita til þjóðarinnar í þessu máli.

„Um það snýst þessi atkvæðagreiðsla. 

Og þessir þrír flokkar, þessi stjórnarmeirihluti er að efna hér svikið loforð, meðal annars flokks þingmanns á sínum tíma og flokka annarra sem hér sitja í minni hluta og eiga nú erfitt með að horfa upp á það að þjóðinni sé veitt rödd í þessu máli.“

Kristrún sagði að í lok dags yrði það þjóðarinnar að taka ákvörðun í þessu máli, „eins sárt og fólki hér inni þykir það.“

Neitunar-ríkisstjórnin er hætt

Guðrún taldi af og frá að tala um forystu í þessu samhengi. Þetta héti algert forystuleysi og forsætisráðherra væri uppvís að því að ráða ekki við það verkefni sem hún kallaði eftir að taka að sér hér í aðdraganda kosninga í nóvember 2024.

„Þar sagði hæstvirtur forsætisráðherra að hún ætlaði ekki að kljúfa þjóðina í þessu máli. Hún ætlaði ekki að leggja í þessa vegferð vegna þess að það væru svo brýn verkefni hér heima sem þyrfti að leysa. Að berja niður verðbólgu með sleggju hefur ekki tekist, að ná niður vöxtum hefur ekki tekist. Hvað hefur gerst hér annað en það að staðan er verri? Hún er verri nú heldur en áður en ríkisstjórn Kristrúnar Frostadóttur tók við völdum hér á landi.“

Kristrún lét sér hvergi bregða, segir breytingar á lánshæfismati ríkissjóðs hafa komið fram fyrir helgi. Og hvers vegna? Því bjart sé fram undan í ríkisfjármálum. Búið sé að höggva á raforkuhnútinn og búið sé að leggja fram húsnæðispakka. Það er nú þegar búið að setja fram áætlanir og opna fleiri hjúkrunarrými en síðasta ríkisstjórn gerði í sjö ár.

„Við getum spurt þjóðina og líka sinnt öðrum málum. Það er eitthvað sem síðustu ríkisstjórn var ófært að gera því þau voru fyrst og fremst sammála um það að neita málum. Það var neitunarríkisstjórn.“

Kristrún að kljúfa þjóðina

Næst í ræðustól var Sigríður Á. Andersen þingflokksformaður Miðflokksins. Hún spurði hvort Kristrún teldi það virkilega svara kostnaði að kjúfa þjóðina með þessari vegferð? Hún vildi vita, bara kalt mat forsætisráðherra, hvort hún teldi ESB-sinna telja ávinning af því að leggja út í þann leiðangur sem nú væri að hefjast, sem gera mætti ráð fyrir að tæki mörg ár. 

Hvort sá ávinningur væri ekki „léttvægur miðað við þær hörðu deilur og úlfúð sem hann mun alveg örugglega hafa í för með sér í okkar annars ágæta og samstillta landi.“

Kristrún virtist misskilja spurningu Sigríðar og taldi hana vera virkilega áhugaverða varðandi ávinninginn en Sigríður sagðist ekki vera að spyrja um það sem sýni kannski að menn séu farnir að tala sitt hvort tungumálið, hér eða í Brussel.

„Ég spurði ekki um ávinninginn af málinu. Ég spurði hvort hæstvirtur forsætisráðherra teldi þessa vegferð svara þeim kostnaði sem fylgir því að kljúfa þjóðina. 

Það liggur fyrir að stórum hluta, jafnvel meirihluta þjóðarinnar, myndi sárna það að ganga inn í Evrópusambandið, að stórum hluta, jafnvel þótt það væri ekki meirihluti en stórum hluta þjóðarinnar, myndi sárna það. 

Telur hæstv. forsætisráðherra það til þess vinnandi samt sem áður að fara í þessa vegferð upp á slíkt býtti?“

Eigum við ekki að spyrja af því að mörgum mun sárna?

Kristrún sagði þá að þetta væri tilfinningaríkt mál.

Svo „tilfinningaríkt að það hefur eiginlega hangið yfir okkur í áratugi. Mörgum sárnaði á sínum tíma að fá ekki að greiða atkvæði um þetta. Ég geri ekki lítið úr því að þetta sé tilfinningaríkt mál. Mér myndi ekki detta það í hug að segja fólki að það megi ekki hafa sína skoðun á þessu máli.

Þess vegna erum við að spyrja og við eigum að bera virðingu fyrir skoðunum fólks í þessu máli. Það var líka tilfinningaríkt mál að ganga í NATO. Vá, hvað það var tilfinningaríkt mál í áratugi. Og það var líka tilfinningaríkt mál fyrir fólk að ganga í EES og það verður tilfinningaríkt mál að ræða um aðildarviðræður að ESB. Það liggur alveg fyrir. Eins og ég segi: Er það ástæða fyrir því að við ættum ekki að spyrja þjóðina hvað hún vill gera í þessu máli? Ég tel það ekki.“

Þannig gekk dælan áfram um stund en ekki var það að merkja á forsætisráðherra að hún væri ekki viðbúin spurningunum sem fram voru bornar. Íslendingar mega búa sig undir mikið japl, jaml og fuður vegna þessarar umræðu. En Vísir hefur fylgst grannt með gangi mála á þinginu í dag.